TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof. Dr. Gafar Çakmaklı MEHDİYEV

Erciyes Üniveritesi Edebiyat fakültesi Ermeni dili ve edebiyatı bölümü öğretim üyesi

Türk dilinın Ermenistan toplumunda yeri ve Ermeniceye geçmiş Türkçe kelimeler üzerine yeni bilimsel yaklaşımlar

Türk dilinden Ermenice’ye ve Ermenice’den Türkçe’ye kelimelerin geçmesi ile ilgili ilk bilgiyi XVII. Yüzyılda seyyah Evliya Çelebi hatırlatmıştır. Onun sefer kayıtlarında bu örnek olarak sunduğu böyle kelimelerden onlarcası yer almıştı. Sonralar dilbilimci Robert Dankoff “ Çelebinin sözlüğü” adlı eserinde bunlardan bahis etmiştir. Diğer bilim adamları da hem Ermenistan’da, hem Azerbaycanda, hem de Türkiye’de Ermenice’den Türkçe’ye ve Türkçe’den Ermenice’ye keçen kelimelerden bahis etmişler. Bunların içerisinde en kapsamlı araştırma Hraçya Acaryan’a aittir.

Acaryan kimdir? Ermeni bilim adamı, profesör Hraçya Acaryan İstanbul’da , kunduracı ailede doğmuş, Ermeni Okulu'nda okumuş, Paris’te, Sorbonne Üniversitesinde yüksek öğrenim görmüştü. O, 1917 yılında Paris’te Ermeni dilinin 13. Kongresinde yer aldı ve dilbilimcilikle ilgili iki rapor sunmuştu. 1898’de yüksek öğretimden mesleki mezun olduktan sonra Kafkasya’ya gelmiş ve kendini bilimsel çalışmalara adamıştır. Türkoloji ile ilgili toplantılarda Türkçe’den Ermenice’ye ve Ermenice’den Türkçe’ye geçen kelimeler üzerine çok sayıda çalışmaları olmuştur. Bir süre Erivan Devlet Üniversitesi'nde çalışan ve bilimsel ve pedagojik çalışmalarını devam ettiren Acaryan Türk dilinin araştırılmasına önemli katkılarda bulunmuştur. Hraçya Acaryan Türk dili Kurultaylarında (1902 ve 1926) sunumlar yapmış ve Türk dilinden Ermeniceye 4 binden fazla kelimenin geçtiğini belirtmiştir. Bilindiği üzere 1902 Yılında Moskova’da Lazarev Enstitüsü tarafından tam ismi “Türk dilinden Ermeniceye geçen kelimeler İstanbul Ermeni halk lehşesinin Van, Karabağ ve Yeni Naxşıvan diyalektleri ile kıyaslarken” olan kitabı (1902) yayınlanmıştır. Adı geçen kitapta ve onun 4 ciltlik “ Ermeni dilinin etimoloji sözlüğü” (1926-1935) kitabında bunlardan geniş şekilde bahis etmiştir. Tam adı “Türk dilinden Ermeniceye geçen kelimeler İstanbul Ermeni halk lehşesinin Van, Karabağ ve Yeni

Naxşıvan diyalektleri ile kıyaslarken” eserinin yazıldığı dönemde (1902 Türk dili etkili bir dil idi ve Ermenice’ye oldukça fazla kelime geçmesi yazılan eserlerden belli oluyordu. Bu kitapta toplanan kelimelerin kökeni, etimolojisi, Ermeni dilinde seslenme şekli, onun hangi bölgede hangi şekilde kullanılması geniş araştırılarak ortaya konulmuştur. Eser Türk dilinden Ermeniceye geçen kelimelerden bahis ediyor. O, Ermeni halk dilinde olan kelimeleri titizlikle toplayarak İstanbul ağzında konuşulan kelimeleri sistemleştirmiş ve bu kelimelerin Van, Karabağ ve yeni Nahçıvan diyalektleri ile kıyaslamıştır. Sunacağımız çalışmada amacımız bu kıymetli eseri bilim dünyasına kazandırmaktır. Türk dilinin diğer dillere, ocümleden Ermeniceye ne derecede etkili olduğunu anlatmaktır. Bu kitabın Türk okurlarına tercüme edilerek sunulması neticesinde dilcilik alanında bir ilke imza atılacaktır. Tanınan bilim adamı Hraçya Acaryan’ın tespitleri ile Ermeni dilinin önemli bir bölümünün Türkçe kelimelerinden oluştuğu ve bu dilin yapılanmasında Türkçenin etkin faktörlerden biri olması görülecektir. Bununla da bazı Ermeni yazarların yanlış olarak ortaya attıkları iddialara son verilecektir. Eserin gelecekte Türkçeye çevrilmesinin çok büyük hizmet olacağını da vurgulanmalıdır . Acaryan da araştırmalarında bildirmiştir ki, Ermeni alfabesi ile yazılı dil olarak ortaya çikan eski Ermenice –Grabar’da Türkçe kelimeler fazla olmasa da vardır, bu ise o demektir ki 1071 Malazgirt savaşından önce de bu coğrafyada yaşayan Türklerin dilinden Ermenice’ye kelimeler geçmiştir. Çağdaş Ermeni dilinde de Türkçe kelimeler kullanılmaktadır. Acaryanın temelini attığı bu bilimsel çalışmalar kapsamında Ermenistanda Türk dili Ermeni toplumu içerisindeki yeri meselesi v? onun öğretimi ve Ermenistan Bilimler Akademisi ve üniversiteler seviyesinde eğitimi konularını da bu çalışmamamızda ele alacağız.

Anahtar Kelimeler:

Ermenice, Türkçe, Hraçya Acaryan, Osmanlı, Selçuklular, Türkoloji, Ermeni alfabesi, Azerbaycan, Ermeni yazarlar, Türkçe metinler

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 09.15-09.30