TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof. Dr. Hikmet KORAŞ

Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi ÇTLE Bölümü

RUSLAŞTIRMA PROJESİNİN BİR UYGULAMASI YAHUT YENİ TÜRK YAZI DİLLERİ

13. Yüzyıldan 20. Yüzyılın ilk çeyreğine kadar Türk dünyasında iki Türk yazı dili kullanılagelmiştir.

Altın Ordu Hanlığının yıkılışından sonra Türklerin yaşadığı coğrafyaya gözünü diken ve hızlı bir şekilde istila eden Rusların, Rus olmayanları Ruslaştırma faaliyetleri de hemen hemen bu olayın akabinde 1552 yılında Kazan’ın istilasıyla başlar.

Başlangıçta Hıristiyan olmayanları zorla vaftiz ederek önce Hıristiyanlığı kabul ettirip sonra Ruslaştırma faaliyeti 1870’li yıllarda Rus Ortodoks Misyoner Derneğinin kurulmasıyla sistematik bir hale gelir. XIX yüzyılda İdil boyu ve Türkistan’daki Türkleri Ruslaştırma faaliyetinin başında Nikolay İlminski vardır.

Her Türk topluluğuna farklı bir Kiril alfabesi düzenleyip bu alfabeyle yazıp okumalarını teşvik etmek, sözlük ve gramer kitapları hazırlayarak ortak bir alfabe ve yazı dili kullanan Türk topluluklarını birbirinden ayırıp tecrit etmek ve sonra bölgesel etnik milliyetçiliği teşvik ederek birbirine karşı kışkırtmak bu politikanın temel felsefesidir.

Çarlık Rusyasının yıkılmasından sonra kurulan SSCB Nikolay İlminski tarafından hazırlanan bu projeyi en katı şekilde uygulamış ve Türklerin yaşadığı bölgelerde oluşturduğu yazı dillerini dikkate alarak kendi mantığına göre yeni milletler ve devletler oluşturmuştur.

Acımasız bir şekilde uygulanan bu politikayla, farklılıklar ön plana çıkartılarak Türk topluluklarının birbirini anlamasını engelleyecek şekilde yeni yazı dilleri oluşturulmuştur. Bu uygulamayla, 1930’lara kadar birbirini rahatça anlayabilen Türk toplulukları 1990’lara gelindiğinde birbirini anlamaz hale gelmiştir.

“Dilde, Fikirde, işte birlik.” Anlayışıyla ortaya çıkıp bütün Türk dünyasının ortak bir alfabe, ortak bir yazı ve konuşma dilinde birleşmesi için çabalayan İsmail Gaspıralı’nın erken ölümü, Osmanlı Devletinin birinci Dünya Savaşında parçalanması Sovyetlerin bu projeyi uygulamasında etkili olmuştur.

Türk Dünyası 21. Yüzyıla altı bağımsız onlarca muhtar Cumhuriyet ve yaklaşık 20 yazı dili ile girmiştir. Bu yazı dillerinin ortak bir alfabe ve ortak bir yazı dilinde buluşması için çabalar olsa da bu hala cılız bir teşebbüsten ileri gidememiştir.

Anahtar Kelimeler:

Ortak yazı dili, Çağdaş Türk yazı dilleri, Çağdaş Türk Lehçeleri, İsmail Gaspıralı, Nikolay İlminski, Türk Akademisi

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU) . 09.15-09.30