TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Doç. Dr. İrade Memmedova

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Tarih Enstitüsü;
Azerbaycan Tarih Kurumu başkan yardımcısı

Azerbaycan Türkçesi ve Rusça’dan Türkçe’ye Çeviride Askerî Terim Meselesi ve Yabancı İsimlerin Türkçe Yazılışı Sorunları

Günümüzde Türk Uluslarında Ortak Tarih bilincinin geliştirilmesinde, Ortak Türk Tarihinin yazılmasında dil önemli faktörlerdendir. Yani Ortak bir dilin kullanılması Ortak tarihimizin yazılması acısından zaruridir ve günceldir. Eğer dikkat edersek son yıllarda Türkçe ifadelerin kullanılmasında daha çok Türkçe ve Azerbaycan Türkçesi’nde anlaşılan ortak kelimelerden istifade edilmektedir. Yani Azerbaycan Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında tüm alanlarda ilişkiler genişledikce ortak kelimelerin kullanılması da, Türkçe kelimelerin resmi Azerbaycan Türkçesi’ne veya aksine Azerbaycan Türkçesi’nde olan kelimelerin de Türkçeye iyi anlamda yansıması görülmektedir. Azerbaycan bilim adamlarının Türkiye ile ilim alanında işbirliği, ortak Kongre ve sempozyumların düzenlemesi ve diğer ortak çalışmalar Azerbaycan Türkçesi ve Rusça’dan makale ve kitabların Türkçeye çevrilmesini zorunlu etti. Bu çeviri aşamasında bir sıra sorunlar ortaya çıktı. Bu sorunlardan birincisi terim meselesidir. İkinci önemli mesele ise yabancı isimlerin Türkçe yazılışında olan sorunlardır. Mesela, Rusçada “?” harfini Türkçeye “şş” kimi yazmak yerine neden “şç” şeklinde yazılması gibi. İki ihtisası olan (Rus Dili ve Edebiyatı ve Tarih[1]) bir bilim adamı gibi Azerbaycan Türkçesi ve Rusça’dan Türkçeye makale ve kitab çevirilerinde çok zorluklara rastladım. Bunlardan en önemlisi Azerbaycan Türkçesi ve Rusça’dan Türkçeye çeviride rastlamış olduğum askerî terim meselesidir. Rusya’dan olan bir bilim adamı ile ortak projemizde askerî terimlerin Rusça’dan Türkçeye aktarılmasında çok zorluklar yaşadım. Bu terimlerin Türkçeye doğru düzgün aktarılması için bayağı emek ve zaman harcadım. Çeviri süreçinde askerî rütbelerin Rusça ve Azerbaycan Türkçesi’nden Türkçeye doğru şekilde aktarılması çok önemlidir. Çağdaş dönemde bu rütbelerin aktarılması sorun değildir. Ama eğer söz konusu XVIII yüzyıl, XIX yüzyıl ve XX. Yüzyılın başları ise bu gerçekten zordur. Çünkü bu yüzyıllar zarfında Osmanlı ordusunda, aynı zamanda da Çarlık Rusya’sının ordusunda bir çok askerî reformlar gerçekleştirilmiştir. Mesela, Rusya’da Çariça Katerina döneminden Vatandaş Savaşı’na kadar 150 yıllık bir sürede iki kere askerî reform gerçekleştirilmiştir. Bu dönem zarfında ise Osmanlı Devleti’nde iki veya üç defa rütbelerin reformu yapılmıştır. Bu dönemi kapsayan tarihi metinleri çevirisinde bu hususu mutlaka göz önünde bulundurmak gerekir. Mesela, eğer 1876-1884’lü yıllarında Kazaklardaki (Rus ordusundaki Kazaklar öngörülüyor) “Voyskovoy starşina” rütbesinin Türkçe karşılığı “Binbaşı” ise, artık 1884-1920’lı yıllarında aynı rütbenin Türkçe karşılığı “Kaymakam” olacaktır. Ama her iki dönemde Kazaklardaki “Polkovnik” rütbesinin karşılığı “Miralay” olacaktır.

Konunun ele alınmasında esas amac Azerbaycan Türkçesi ve Rusça’dan Türkçe’ye çeviride askerî terim meselesi ve yabancı isimlerin Türkçe yazılışı sorunlarını incelenmesi, bu sorunlara dair örneklerin verilmesi, bu örneklerden hareketle onların çözüm yollarının araştırılması, yabancı isimlerin yazılımındaki sorunların ortadan kaldırılması yönünde önerilerdir.

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU) . 14.30-14.45