TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Yrd. Doç. Dr. Kamila Barbara Stanek

Varşova Üniversitesi Şarkiyat Fakültesi Türkoloji ve Orta Asya Halkları Bölümü

LEHÇE ANLAM EŞDEĞERLERİ İLE KARŞILAŞTIRILDIĞINDA TÜRK ATASÖZLERİNDE BARINAN BİLGİ VE BİLGELİK/AKILLILIK KAVRAMLARININ DİLSEL TASVİRİ

Atasözleri, nesilden nesile aktarılan dünyanın tüm bilgilerini içeren en kısa edebi metinlerdir. Belli bir toplumun dili, kültürü, dünyayı algısı ve anlayışı hakkındaki bilgi kaynağıdır. Sanatsal dil kullanılan bu metinler, eğitimsiz ve okuma yazma bilmeyen toplum tabasının belirli bir ansiklopedisi, kanunları  ve nezaket kurallarının ilkelerini gösterir, dünyayı açıklar ve degerlendirir. Günümüzde ise dil ve kültür araştırmalarının temelini oluşturuyorlar.

            Her dilde olduğu gibi, Türkçede de atasözleri insan hayatındaki en önemli meselelere değinir. Bunlardan biri bilgelik ve bilgi kavramlarıdır. Bu terimleri ayırt etmek önemlidir çünkü bilgi, yaşam boyunca tecrübe ile beraber insan tarafından edinilir. Ayrıca bu bilginin kitaplar ve okullardan gelmesi gerekmez, onlar, her kişinin kendi çalışmasından kaynaklanan bilgi, yani ustalı ve mükemmellik olabilir.

            Zek?dan daha geniş bir kavram olan bilgelik/ akıllılık, sadece edinilen bilgi değildir, aynı zamanda edindiği tecrübeyi, teorik varsayımları uygulayabilme, ayrıca büyük ölçüde bir kültürden kaynaklanan adalet duygusunu, sonuçlara varma ve çevredeki dünyayı değerlendirebilme kabiliyetidir.

            Bu yazının konusu, birbirinden çok uzak diller (Türkçe ve Lehçe) konuşan insanlar tarafından çok benzer bir şekilde algılanan bilgi ve akıl kavramlarıdır. Araştırılan her iki dilin atasözlerinde, bilgi ve bilgelik/ akıllılık benzer yönlerine göre anlaşılır ve algılanır:

1.Bilgelik/ akıllılık - bilgi, yetenek, alçakgönüllülügü bileşimi, aynı zamanda da kıskançlığın kaynagıdır/ kıskançlığı kışkırtan bir özelliktir.

2.Bilgelik/ akıllılık ve bilgi - satın alınamayan veya kaybolmayan servettir.

3.Akıllı olana bağlılık (liderlik etme, tavsiye dinleme).

4.Hayat boyu tecrübe kazanma - hayat boyu bilgi edinme.

5.Kendini ve başkalarını eğitme zorunluluğu.

6.Daha az akıllı onları küçümsememe, çünkü onlar da haklı olabilir.

7.Bilgelik/ akıllılık - yaşla (tecrübelerle) artar ancak aynı zamanda yaştan bağımsızdır.

8.İşi yaparken kullanılan bilgi -  beceri edinme, mükemmellige ulaşma.

             Farklı kültürlerde ortaya çıkan dillerde aynı anlamı taşıyan atasözlerini bulabilme imkanı, dil, eğitim ve öğretimden bağımsız olarak, tüm insanların belirli değerleri adlandırdıgını ve benzer, ya da özdeş, bir şekilde algıladığını kanıtlar. Bu değerler evrensel olarak kabul edilebilir. Bu gerçeğin farkına varılması, karşılıklı anlayışa, aynı zamanda farklı toplulukların yakınlaşmasına yol açmaktadır.

THE LINGUISTIC IMAGE OF KNOWLEDGE AND WISDOM CONCEPTS PRESERVED IN TURKISH PROVERBS AND COMPARED WITH THEIR POLISH MEANING EQUIVALENTS

Orally transmitted from generation to generation, proverbs are the shortest literary texts that contain all the knowledge of the world. They are the source of knowledge about the language, culture, perception and understanding of the world in a given society. While these texts use a metaphoric and decorative language, they constitute a specific kind of encyclopedia of uneducated and illiterate society, include principles of law and courtesy rules, as well as explain and evaluate the world. Nowadays, they are the basis of the language and culture studies.

As in every language, Turkish proverbs refer to the most important issues in human life. One of them are the concepts of wisdom and knowledge. It is important to distinguish these terms, because knowledge is acquired by people with experience throughout their whole life. However, it does not have to be knowledge from books and schools. It can be knowledge that means the proficiency and perfection resulting from one’s own work. Wisdom, which is a broader concept than intelligence, is not only an example of acquired knowledge, but also the ability to use the acquired experience, implement theoretical assumptions,  as well as to possess the sense of justice, which is deeply rooted in culture, the ability to draw conclusions and value the surrounding world.

The subject of this paper are the concepts of knowledge and wisdom, which are perceived in a very similar way by people who speak very distant languages, namely Turkish and Polish. In the proverbs of both studied languages, knowledge and wisdom are understood according to similar aspects/ directions: 

1.Wisdom - the combination of knowledge, ability, modesty, and a feature that provokes jealousy.

2.Wisdom and knowledge - wealth that cannot be bought or lost.

3.Subordination to the individual who is wiser/smarter (submitting to one’s leadership, listening to advice).

4.Lifelong gaining experience - lifelong learning.

5.Necessity to educate oneself and others.

6.No looking down on/underestimating the less wise, because they may also be right.

7.Wisdom increases with age (experience), but it is also independent of age.

8.Knowledge used while doing work to achieve perfection.

The possibility to find proverbs of the same meaning in languages spoken in different cultures shows that regardless of language, training and education, all people have named certain values and perceived them in a similar, if not in the same way. These values can be considered as universal. Being aware of this fact leads to mutual understanding and also to the rapprochement of different communities.

Anahtar Kelimeler:

Türk Atasözleri, Dil ve Kültür Araştırmaları, Atasözlerinde Zek?, Bilgi ve Akıl Kavramları, Turkish Proverbs, Language and Culture Research, the Concept of Intelligence, Knowledge and Wisdom in Proverbs

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 11.30-11.45