TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof.Dr. Kamil BEŞİROV

Az?rbaycan-Bakı
Az?rbaycan Dövl?t Pedaqoji Universiteti

TÜRKİYE VE AZERBAYCAN TÜRKCELERİNİN ORTAQ ELİFBA VE İMLA ÇABALARINDA QARŞILIQLI FAYDALANMA İMKANLARINA DAİR

Eyni genetik kök? v? kültür? malik olan türk xalqlarının toparlanaraq bir mill?t kimi t?ş?kkül tapmasında Türkiy? türkc?si bu gün birl?şdirici, s?f?rb?redici funksiya daşıyır. Ortaq türk ?lifbası v? imlasının yaradılmasında da Türkiy? türkc?sinin rolu v? t?sir gücü danılmazdır. Bu bir yandan Türkiy?nin dövl?t gücü il? bağlıdırsa, dig?r yandan nüfus çoxluğu faktına söyk?nir. ?sas?n, XVIII yüzillikd?n başlayaraq türk toplumlarının müxt?lif t?sirl?rd?n bir-birind?n m?n?n olmasa da, siyasi baxımdan ayrı düşm?si bunların arasında qism?n dil v? imla f?rqlilikl?rinin yaranmasına n?d?n olmuşdur. Bu halı bir-birin? ?n yaxın dil olan türk v? Az?rbaycan türkc?l?rinin timsalında da müşahid? etm?k olur.

Türk xalqları v? dövl?tl?ri iç?risind? ilkin olaraq latın qrafikasına keç?n bizl?r çox keçm?d?n rus sovinizminin basqısı altında bu imkandan m?hrum olduq. Keç?n ?srin 90-cı ilind? bağımsızlığımızı ?ld? ed?n kimi yen? kiril qrafikasından latına qayıtdıq. 200 il rus işğalı altında yaşamağımız t?kc? ?lifbamıza deyil, dilimizin leksik t?rkibin? d? ?l uzatmış, ?d?bi dilimiz milli qarşılığı ola-ola rus v? ?cn?bi sözl?rl? dolmuşdu. Bu t?kc? bizd? bel? deyildi, sovet imperiyası alanında yaşayan türk xalqları sırasında aydınlarımızın say?sind? ruslaşmaya ?n az m?ruz qalan biz idik.

Bu gün dig?r türkc?l?r il? Türkiy? türkc?sin? müqayis?li ş?kild? diqq?t etdikd? görm?k olur ki, bu dill?rin qrammatik quruluşunda heç bir f?rq yoxdur. N?z?r? çarpan f?rql?r ?sas?n eyni anlayışların v? ya ?şyaların f?rqli ?cn?bi sözl?rl? ifad?sind? b?zi k?lm? v? k?lm? ekl?rinin qism?n f?rqli imlasındadır. Ortaq ?lifba v? imlaya keçid bu f?rql?rin tezlik? hızlı bir sür?td? aradan qalxmasına v?sil? ola bil?r. Heç kim? sirr deyildir ki, ?n mük?mm?l ?lifba o ?lifba hesab oluna bil?r ki, ondan istifad? ed?nl?rin nitqind?ki danışıq s?sl?rini maksimum s?viyy?d? özünd? ?ks etdir? bilsin. Dey?k ki, qıpçak türkl?rind? intensiv istifad? edil?n sağır nun (nq) , oğuz türkl?rind? çox geniş istifad? edil?n ?, x s?sl?rinin türk ?lifbasında yoxluğu ortaq ?lifba çabalarında pozitiv qiym?tl?ndiril? bilm?z. Yaxud türk dill?rind? k?lm?nin kökü il? ş?kilçisinin harmoniyası milli bir xüsusiyy?tdir. Ortaq imlada bunu da n?z?r? almaq vacibdir. Ümumiyy?tl?, ortaq imlada bütün türk dill?ri üçün ümumi olan c?h?tl?r? üstünlük verm?k z?ruridir.

Anahtar Kelimeler:

Türk xalqları, Türkiy? türkc?si, Az?rbaycan türkc?si, Ortaq türk ?lifbası, türk dill?ri.

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU) . 09.00-09.15