TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Yrd. Doç. Dr. Ahmet Turan Doğan

TARİHÎ METİNLER ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMALARDA BAĞLAMLI DİZİN VE İŞLEVSEL SÖZLÜĞÜN ÖNEMİ: TÜRK DİLİ ÜZERİNE YAPILMIŞ BAZI ÇALIŞMALARDAN ÖRNEKLERLE

Türkçe, yazılı kaynaklardan takip edebildiğimiz kadarıyla, Eski Türkçe döneminden itibaren edebî bir dil olarak kullanılmaktadır. Bu edebî dille oluşturulan ve Türkçenin çeşitli dönemlerine ait olan tarihî metinler ise Türkçe uzmanlarının üzerine en çok araştırma yaptığı kaynaklardandır. Tarihî metinler üzerine yapılan çalışmalar genellikle inceleme-metin-dizin / dizinli sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Bu bölümler içerisinde hakkıyla hazırlanması ciddi bir emek isteyen bölüm ise dizin / dizinli sözlük bölümüdür. Çünkü, ilgili metindeki sözcük veya sözcük öbeklerinin metinde geçtiği yerlerle birlikte bağlam içerisinde anlamlarının verilmesi dikkatli ve titiz bir çalışmayı gerektirir. Ancak, bugüne kadar tarihî metinler üzerine yapılan çalışmaların önemli bir kısmı bağlamlı ve işlevsel sözlük tekniği göz önünde bulundurulmadan hazırlanmıştır. Burada karşımıza genellikle sözcüğün anlamını metin bağlamında değil de herhangi bir sözlükte geçtiği gibi kısaca verme, bazı sözcükleri madde başındaki hâliyle tekrar yazma, terim niteliği taşıyan sözcük veya sözcük öbeklerinin metinde tarifi varsa bunlara dikkat etmeden kısaca karşılığını yazma, bir sözcüğün hangi anlamlarla nerelerde kaç defa geçtiğini belirtmeme gibi sorunlar karşımıza çıkmaktadır. Bu sorunlar da Türkçe sözcüklerin geçmişten gelen anlam dünyasını tümüyle ortaya koymamıza engel olmaktadır. Dolayısıyla, yapılan araştırmalar bir yönüyle eksik kalmaktadır. Biz de bu çalışmamızda, bağlamlı ve işlevsel dizin nedir ve nasıl hazırlanmalıdır konularına değindikten sonra Türkçe yazılmış tarihî metinler üzerine yapılan bazı çalışmaları konuyu örneklendirmesi adına bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük açısından değerlendirdik. Sözcük veya sözcük öbeklerinin bağlamdan uzak olarak nasıl anlamlandırıldığını, bağlama dikkat edilse bile yeterli tarifinin yapılmadığını araştırıp tespit ettiğimiz örnekler üzerinden konuyu açıklamaya çalıştık. Araştırmanın sonucunda, taranan birçok dizinli sözlük çalışmasında özellikle fiillerin bağlama göre anlamlandırılmasına dikkat edilmediği, terim niteliği taşıyan sözcük veya sözcük öbeklerinin tanım ve tarifinin okuyucuları veya daha sonraki araştırmacıları aydınlatacak biçimde verilmediği, daha sonraki araştırmacıları doğru yönlendirecek biçimde dizinlerin işlevsel bir biçimde hazırlanmadığı tespit edilmiş. Bunun yanında, Türkçenin tarihî metinleri üzerine yapılan çalışmaların Türkçenin anlam dünyasına daha fazla katkıda bulunması için dizin / dizinli sözlük kısımlarında nelere dikkat edilmesi gerektiği konusunda da önerilerde bulunulmuştur.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (AHMET BAYTURSUNOĞLU SALONU) . 14.15-14.30