TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Yrd. Doç. Dr. Kemale Elekberova

Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Tercüme Merkezi

Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi Arasında Çeviri, Aktarma veya Uygunlaştırma: Ne Kadar Gerekli?

Türk Dili Konuşan Ülkeler Kurultayı’nın ele alacağı konulardan birinin çeviriye ayrılması son derece isabetli olmuştur. Çünkü Türk yazı dilleri ve lehçelerinden bir diğerine metin çevrilmesi meselesi özellikle 1990’lı yılların başında Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Türk dünyasında ciddi bir biçimde gündeme gelmiştir. İster akademik ister edebî ister kültürel ister teknik isterse de siyasî konularda Türk yazı dilleri ve lehçeleri arasındaki bu işin adlandırılmasında bile birlik bulunmamaktadır. Türkiye’de ve Azerbaycan’da kamuoyu bu işi herhangi bir yabancı dilden yapılan faaliyet gibi tercüme (Türkiye’de hem tercüme hem çeviri) sözü kullanılmaktadır. Türkiye’deki Türkologların büyük bir bölümü tercüme veya çeviri yerine aktarma terimini tercih ederken Azerbaycanlı bilim adamlarının bir bölümü de uygunlaşdırma terimini kullanmaktadır.

Pek çok ülkede olduğu gibi günümüzde Azerbaycan’da da tüm dillerden çeviriler yapılmakta, genç çevirmen kuşaklar yetişmektedir. Farklı dillerden yapılan çeviriler daima revaçtadır. Ancak özellikle son yıllarda bir soru hep karşımıza çıkmaktadır. Türk yazı dilleri arasında çeviri yapmaya gerek var mı? Örneğin Türkiye Türkçesinden Azerbaycan Türkçesine çeviriye ihtiyaç var mı? Biz de Türk milletinden olduğumuz için Türkiye Türkçesiyle Azerbaycan Türkçesi çok benzer olduğu için kimileri çeviriye gerek olmadığı savını desteklemektedir. Bu düşüncede olanların elbette birtakım açıklamaları bulunabilir, onlar da bir yere kadar haklı olabilirler.

Türkiye’de de konu belki yeterince tartışılmamıştır ancak Azerbaycan’da bu tartışma yayınevlerini aşarak basına da yansımıştır. Bu tartışma Azerbaycan’da bugün de güncelliğini korumaktadır. Azerbaycan yayın dünyasında Türkiye Türkçesinden dilimize çevrilmiş birçok eser olduğu gibi bu işle uğraşan çok sayıda insan da vardır. Bu insanların başarısız olduğu düşünülemez. Fakat dillerimiz benzer olduğu kadar farklılıklar da bulunmaktadır. Tek tek kelimeler ele alındığında benzerliklerin oranı hiç şüphesiz çok yüksektir. Karşılıklı konuşmada, doğal iletişim ortamında anlaşılabilirlik oranının da yüksekliği tartışmasızdır. Ancak edebî, akademik, kültürel, teknolojik vb. metinler söz konusu olduğunda mütercim veya çevirmen yardımı olmadan Türkolog dışında herhangi bir meslekten insanın okuduğunu anlaması kolay değildir. Kelimelerin bir arada kullanılışlarıyla ortaya çıkan eşdizimliliklerin (collocation) de bilinememesi yüzünden düşülen çeviri yanlışları dikkat çekicidir.

Bildirimizde yıllardır bu alanda çeviriler yapan ve işin içerisinden gelen biri olarak bu konudaki görüşlerimizi örnekleriyle sunmak, meseleyi ortaya koymak ve çözüm önerilerimizi tartışmaya açmak arzusundayız.

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU) . 15.15-15.30