TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof. asoc. Lindita Xhanari (Latifi)

Tiran Üniversitesi, Tarih-Filoloji Fakültesi, Linguistic Departman, Arnavutluk

BALKANLAR’DA TÜRKÇE. Üniversite çapında işbirliği ve ortak bilimsel projelerinin zorunluluğu

Türkçe, Balkan ülkeleri için çok önemli bir dildir. Bu ehemmiyet hem ortak tarihi, hem de mevcut durumundan kaynaklanıyor.

Çalışmamızda Balkan ülkelerinde Türkçenin dağılımıyla ilgili gerçek duruma Türk dilinin Balkan dillerindeki etkisine, Balkan ülkelerinde Türkçenin dağılımı için son 20 yıldır gerçek çabalara ve özellikle daha kaliteli bir adımın atılması amacıyla gerekli ortamı oluşturan üniversite çapında yapılabilecek işbirlikleri ve ortak bilimsel projeleriyle ilgili yeni bir vizyonunun sunulmasına ışık saçan dört temel hususu inceleyeceğiz. Bunu gerçekleştirmemiz amacıyla:

İlk olarak, Türkçenin Balkan ülkelerinde eski ve şimdiki yerini anlatacağız. Osmanlı İmparatorluğu’nun resmi dili olan Türkçe, hem Osmanlı ile Balkanlılar arasında, hem de çeşitli milletlerden gelen Balkanlılar arasında bir köprü rölünü işlemiştir. Türkçe bu ülkelerde adece günlük konuşmalardaki kullanımıyla yetinmeyerek bu ülkelerin resmi evrakların dili, edebiyat dili, eğitim ve din eğitimi dili oldu.

İkinci olarak, Türkçenin sekiz Balkan dilindeki (Arnavutça, Boşnakça, Hırvatça, Sırpça, Makedonca, Romence, Bullgarca ve Yunanca) sözcük ve gramer etkisi ile ilgili detaylı bir tablo sunacağız. Osmanlı Türklerinin bu bölgeden ayrılmaları yüzyılı bulmasına rağmen, bu sozcükler Balkan insanının doğumdan ölüme kadar eşlik ediyorlar. Bu dillerin ayrılmaz bir parçası olmuşlardır “eti ve kemiği olmuştur”, ozellikle yansıttıkları biçembilimsel nuanslarıyla. Türkçeden alıntılar Balkan dillerinde o kadar simetrik bir şekilde yayanılmıştır ki, bunların büyük bir çoğunluğu ‘balkanik turkizmalar’ olarak da belirlenebilir. Türkçe, Balkan dillerinin sözlüklerinin zenginleşmesinde beş yüzyıl boyunca en önemli kaynaklarından birisi olmuştur. Balkanlardaki 8 dilde ortaklaşa kullandığı turkizmalar yaklaşık 4300 ortak anlamdaş sözcük bulunmaktadır. Burada yer alan sözcükler, uyrukluğuna bağlı kalmadan her balkanlı için aynı anlam taşıyan ve halen kullanılan sözcüklerdir.

Üçüncü olarak, Türkçenin Balkan ülkelerinde dağılması için şimdiye kadar yapılan çalışmalar hakkında kısa bilgiler vereceğiz. Bunu yaparken aşağıda yazılan hususları inceleyeceğiz:

-Balkan ülkelerinde eğitim veren devlet üniversitelerindeki Türkoloji bölümleri.

-Balkan ülkelerinde Yunus Emre Enstitüsü’nün düzenlediği Türkçe kursları

-Türk devlet kurumları ve Türk devlet üniversitelerinin balkanlı öğrenilere yönelik verdikleri eğitim bursları.

-Türk edebiyatının Balkan dillerine çevirilmesi için TEDA’nın sağladığı destek.

-Balkan ülkelerinin televizyon kanallarında gösterilen Türk dizileri. Dizilerin gösterilmesiyle ortak dili tarih ve kültürel unsurlar yeniden uyandırılıyor.

Dördüncü olarak, Türk ve Balkan ülkelerin üniversiteleri arasında yapılacak kaliteli bilimsel işbirlikleri imkanları ve yöntemini özellikle inceleyeceğiz. Bu yoğun uyanışın kendi meyvelerini vererek kaliteli bir uyanışa dönüşmesi için tam zamanın olduğunu düşünüyoruz. Böyle bir şey, filoloji ve türkoloji bilimini farklı değerlendirerek ve Türk türkolojisinin bu ülkelerin filolojileriyle ve türkolojileriyle kaliteli bir işbirliği yaparak gerçekleştirilebilir.

Tarih, dil, edebi, kültürel, folklor, etnografya husularında yapılan araştırmalarda daha kapsamlı olmamız amacıyla üniversiteler arasında işbirliğin yapılması bir zorunluluktur. Balkan`daki uluslararası araştırmalar, rasyonel projeler için daha çok yatırım yapılmalı.

Çalışmamızda gerçekleştirmek istediğimiz bazı projelerin özünü sunacağız:

Ø “Yüzyıllar boyunca Balkan ülkeleri ve Türkiye arasındaki dil, edebiyat, tarih, kültür, etnografya (etno-kültür), mimarlık ve din ilişkileri üzerine yazan Balkan araştırmacılar” isimli Bibliyografyanın hazırlanması projesi.

ØTürkçenin Balkan ülkelerinde dağılımı ile ilgili coğrafi Atlasın hazırlanması projesi. (Bu proje, birkaç Türk üniversiteleri ile Balkan ülkelerinin en önemli devlet üniversitelerinin katılımıyla gerçekleştirilmesi düşünülmektedir).

ØBalkan ülkelerinde Türk kültür, dil, mimari ve folklorun etkisinin mevcut statüsünün keşedilmesi amacıyla Türk ve Balkan ülkelerin üniversite öğrencileriyle ortak inceleme gezilerin gerçekleşmesi projesi.

ØOsmanlıların Balkanlılarla 500 yıllık birlikteliğin tarihinin yeniden yazılması ve bu dönem için Balkanlılar tarafından kullanılan terminolojinin değiştirilmesidir.

Bu ortak projeler Türk ile Balkanlı araştırmacı ve öğrencileri yakınlaştıracak, işbirliği yapma isteğini arttıracak ve hedeflediğimiz sonuçları elde etmemizi sağlayacaktır. Bizim yeni vizyonumuz budur: bilimsel işbirliğinin ve itiriaz edilemeyen delillerin tespitinin aracılığıyla kaliteli değişimin olması.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (ALİ ŞİR NEVAİ SALONU) . 11.15-11.30