TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Maral Taganova

Doç. Dr., Turkmenistan, Milli Elyazmalar Enstitüsü

Türkmen dilin’in funksiyonel kelime türetmesi

Bağımsızlık yıllarında türkmen dilinin tarihi, mevcut durumu, öğretiminin metotları hakkında çoh yeni araştırmalar yapılmaya başlandı. Kelime türetme dilbilimin ayrı bir bölümü olarak ortaya çıkdı. Tüm Türkçe dilbilim çalışmalarında kelime türetme morfolocinin bir parçası olarak kabul edilmiştir. Ancak yirminci yüzyılın 90. yılları içinde kelime türetme dilbilimin ayrı bir bölümü olarak ortaya çıkmaya başladı. Tüm dünya dilbiliminde kelime türetmenin önemli poblemleri aynı kökden türemiş kelimer arasında olmuş formal-semantik münasebetler, onların söz türeme bağlantılar, kelime türetme familya (yuva) gibi konulardır.

Bildiride türkmen kelime türetme problemlerının araştırmalarına funksıonel bakış incelenir. Funksiyonel gramer prensipleri kullanılarak yapılan bilimsel araştırmalar iyi sonuç vermektedir ve Türkmen araştımacılarına Türkmence dil bilgisinin bazı sorunlarına yeni görüşler kazandırmaya yardım etmektedir. Türkmen dilinin çeşitli meselelerini araştırmakta funksiyonel gramer prensiplerini uygulamak iyi sonuçlar vermektedir. Bu kelime yapımında da böyledir. Funksiyonel gramerin yardımıyla her bir kelime yapımı aracının ifade ettiği manayı ve çeşitli yansımalarını meydana çıkarma imkanı sunar. Türkmence isim yapan eklerin 90 adedi funksiyonel açıdan araştırıldı. Türkmen dili gramerlerinde isim yapan ekler olarak da kelime yapanlarla beraber verilmiş olan yerlere rastlanmaktadır, yani onlar arasındaki fark ayırd edilmemiştir. Araştırma esnasında türkmence –ça/-çe, -cağaz, -can, -mak/ -mek, -ma/ -me gibi bazı eklerin şekil türetici oldukları tespit edilmiştir.

Türkmencede ve Türkolojide isim yapan ek sayılan -name, -hane gibi dil birimleri türkmencede müstakil mana ifade etmektedirler. Bundan dolayı da onları ek olarak değil de, bileşik kelimeler grubunda sayılması gerekir.

Anahtar Kelimeler:

Türkmen dili, kelime türetme, funksıonel grammar, formal-semantik münasebet, söz türeme bağlantılar.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (AHMET BAYTURSUNOĞLU SALONU) . 16.15-16.30