TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Doç. Dr. Marufjon YULDASHEV

Ali Şir Nevai adındaki Taşkent Devlet Özbek Dili ve Edebiyatı Üniversitesi

XX. YÜZYILIN BAŞLARINDA ÖZBEK CEDİTLERİNİN DİL VE ALFABE İLE İLGİLİ ÇALIŞMALARI

XIX. yüzyılın sonları ve XX. yüzyılın başlarında Cedit aydınların çabalarıyla oluşturulan yeni okullar için birçok ders kitabı hazırlanmıştır. İshakhan İbret, Mahmut Hoca Behbudi, Münevver Kari, Haci Muin, Abdulla Avlâni, Abdurauf Fıtrat, Aşurali Zâhiri, Çolpan, Vadut Mahmut, Kayyum Ramazan, Şakircan Rahimi, Şaresul Zunnun, Aşurali Zahiri, Elbek ve diğer aydınlar “Til Meselesi” başlığı altında edebi dil sorunlarını dönemin gazete ve dergilerinde gündeme getirmişlerdir. Aydınlar arasında edebi dili oluşturmanın esasları, edebi dil için temel oluşturacak ağızların söz varlığı, özellikleri, kaideleri, bilimsel terimleri “Dilde birlik” teorisinin uygulanması ve benzeri sorunlar genişçe tartışılmıştır. Abdurauf Fıtrat’ın kurduğu “Çağatay Gürüngü” topluluğu bu konuda ciddi çaba gösterdi. Bu tartışmalar sonucunda çeşitli lügatler, ders kitapları, özgün risaleler yazılarak edebi dilin nazari esasları oluşturulmuş, gramer kuralları belirlenmiştir. XIX. asrın ikinci yarısında yazılan İshâkhân İbrat’ın “Luğati Sittei Elsina”, “Came-ül Hutut” eserleri; XX. asrın başlarında Muhammad Karimhoca’nın “Türkçe Kaide” adlı eseri, Abdurauf Fıtrat’ın “Sarf” ve “Nahv” eserleri çağdaş Özbek edebi dilinin oluşumunda büyük önem arz etmektedir. Bunun dışında, dönemin matbuat dili de doğal olarak edebî dilin şekillenmesinde önemli rol oynamıştır.

Bildiride Özbek dilbiliminin modernleşme süreçlerinden ve ceditlerin yaptığı çalışmalardan, dünden bugüne çözümünü bekleyen alfabe sorunlarından bahsedeceğiz.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (BİLGE KAĞAN SALONU) . 14.00-14.15