TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

MAYRAMBEK OROZOBAYEV

Kırgızcadaki Bazı Alıntı Kelimelerin Kırgızcalaştırılmasında Türkiye Türkçesinin Rolü

Sovyetler Birliği’nin çöküşüyle bu birlikten ayrılan diğer bağımsız milletlerde olduğu gibi Kırgızlarda da kendi milli değerlerine; diline, inancına, gelenek-göreneklerine, örf ve adetlerine eskisinden daha sıkı sarılarak, unutulmaya yüz tutmuş değerlerini yeniden canlandırma süreci başlamıştır. 1991’den bu yana özellikle Kırgızcanın devlet dili olarak her alanda daha işlek, daha sade ve daha temiz bir dil olma özelliğini geliştirme amacıyla devlet tarafından önemli kararlar alınmıştır. Bu çerçevede Kırgızcaya Rusçadan geçmiş bazı alıntı kelimelerin Kırgızca karşılığı kimi aydınlar tarafından tespit edilmeye ve çeşitli yayın araçları vasıtasıyla kamuoyuna önerilmeye başlandı. Bu süreç içerisinde alıntı kelimeleri Kırgızcalaştırmak için aydınlar tarafından çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Bunlardan en çok kullanılan yöntem Kırgızcanın kendi dilsel malzemelerine, yani iç kaynaklarına dayalı kelime türetme yöntemidir. Bunun yanı sıra Çin, Tacikistan, Özbekistan, Afganistan gibi ülkelerde konuşulan Kırgızcanın ağızlarından ve Kazakça, Altayca gibi diğer Türk lehçelerinden kopyalama yöntemi de kullanılmıştır. Böyle bir yöntemle Kırgızcadaki yabancı kelimeleri Kırgızcalaştırılma sürecine Türkiye Türkçesinin de katkısı olmuştur. Daha 1990’lı yılların başında bazı Kırgız aydınları Kırgızcadaki Rusça alıntı olan samalyot kelimesinin yerine Türkiye Türkçesindeki uçak kelimesini, direktor kelimelerin yerine de müdür kelimesini önermişlerdir. Türkiye Türkçesinden kopyalanarak Kırgızcadaki bazı alıntı kelimelerin yerine kullanılması tavsiye edilen bu tür kelimeler daha sonraki dönemlerde de devam etmiştir. Ancak 1991’den bu yana önerilen Türkçe kelimelerin ne kadarı günümüz Kırgızcasında kullanılıyor, kullanım şekilleri ve kullanım alanları nasıl? gibi sorular henüz cevaplandırılmış değildir. Bildirimizde bu konu ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Böyle bir çalışmanın Türkiye Türkçesiyle Kırgız Türkçesinin arasındaki ilişkinin tespiti bakımından yararlı olacağı kanaatindeyim.

Anahtar Kelimeler:

Kırgızca, Türkçe, alıntı kelimeler, dil ilişkisi

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 15.00-15.15