TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof. Dr. Mehmet Metin KARAÖRS

Yeni Türk Dili Anabilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi, İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Fen-Edb. Fak. TDEB Öğretim Üyesi

HAYIR, TÜRK DİL BİLGİSİ KURALLARI YIPRATILAMAZ! (Kanal İstanbul ve Şehr-i Şifa Örneği)

Bir dili ayakta tutan, onu diğer dillerden ayrı bir yapıya sahip kılan o dilin dil bilgisi kurallarıdır. Dilde kelime dünyasından daha önemli olan söz dizimi kurallarının yıpratılması dilin bozulup iletişimi sağlama görevini yıpratmaktadır.

Türkçenin uzun tarihi boyunca oluşan söz dizimi kuralları, Türk milletinin düşünce, mantık ve kainatı algılama anlayışının belirtisi olarak dilimize aksetmiştir.

Son yıllarda küreselleşme akımları Türkçenin söz dizimi kurallarına aykırı kullanımların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. İki örnek:

1. Nesnelerin dış ve iç vasıflarını belirten isim cinsi kelimeler Türkçede sıfat olarak sınıflandırılıp bunlarla sıfat tamlaması yapılar. Vasıf bildirmeyen isimlerin Türkçede sıfat olarak kullanılmaması bir kuraldır. İlk örneği santral İstanbul, son meşhur örneği Kanal İstanbul olan kelime gruplarında “santral” ve “kanal” kelimeleri vasıf bildirmediği için sıfat olarak kullanılmamalıdır. İstanbul Boğazı, Haliç Köprüsü, Doğan Kanalı, İstanbul Kanalı gibi doğru yapılmış belirtili isim tamlaması şekillerinin Boğaz İstanbul, Köprü Haliç, Kanal D, Kanal İstanbul şekillerine sokulması Türkçenin söz dizimine aykırıdır.

2. Anadolu’nun ortasında Afyonkarahisar ilinin Sandıklı ilçesinde 19 Ağustos 2014’te başlatılan projenin adı Şehr-i Emin Şehr-i Şifa Sandıklı’dır. Türkçenin isim tamlaması kuralı varken Farsçanın izafet terkibini kullanmak “bir gecede cahil kaldık” diye Osmanlı Türkçesine heves edenlerin arzusudur. Şehr-i Emin, Emin Şehir şeklinde sıfat tamlaması; Şehr-i Şifa ise Şifa Şehri şeklinde belirtisiz isim tamlaması olmalıdır. Şehr-i Emin Şehr-i Şifa, Türkçenin asıl öge sonda yardımcı öge başta şeklindeki söz dizimi kuralına aykırı olup bir Hint Avrupa dili olan Farsçanın söz dizimine uygundur.

Türk Dil Bilgisi kurallarının yıpranması üzerinde en çok durulması gereken konudur ve Türkçenin geleceğini tehlikeye sokmaktadır.

Türk Dil Bilgisi kurallarının yıpratılması ile ilgili şahsım ve meslektaşlarım tarafından yazılan yazılar, genel olarak TDK Başkanlığınca yaptırım gücü olan çalışmalarla bu kullanımlara engel olunabileceği şeklinde olup bu da siyasi iradeye bağlı olan bir davranış durumundadır.

Bildiride Türkçe söz dizimi konusundaki kuralların yıpratılması ile ilgili örnekler verilecektir.

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 09.00-09.15