TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Yrd. Doç. Dr. Mehmet ÖZEREN

Fırat Üniversitesi
İnsani ve Sosyal Bilimler Fakültesi
Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü

TÜRKÇE ANLATIMLARDA GÖRÜNMEYEN YABANCI DİL ETKİSİ: KAVRAM VE GRAMER ÇEVİRİLERİ –Çağdaş Türk Lehçeleri ile Rusça Örneğinde-

Kavram ve gramer çevirileri (İng. Loan Translation, Semantic Loan, Calque; Rus. Kal’ka, Kal’kirovanie), bir dildeki kavramsal ve gramersel anlamın başka bir dile aktarılmasıdır. Bu tür yapılarda gösterilen kaynak dil ile, gösteren ise etki altındaki dilin sözcük ve ekleriyle karşılanmaktadır. Dolayısıyla kavram ve gramer çevirileri sonucunda Türkçe sözcükler ile başka bir dile ait dilsel dünya görüşü temelinde anlatımlar ortaya çıkmakta ve bu anlatımların ikidilli Türk toplumlarında farkında olmaksızın yaygın bir şekilde kullanıldıkları görülmektedir.

Rusça ve Türkçenin dil mantıkları farklı olmasına rağmen, uzun süre Rusçanın etkisinde kalmış olan iki dilli Türk toplulukları, kendi Türk lehçelerini kullanırken etkileyen dil konumundaki Rusçadan kavram ve gramer çevirileri yapmışlardır. Çağdaş Türk lehçelerindeki bu tür çeviriler, lehçeler için Rusça ve Rusça yoluyla dile giren alıntı sözcüklerden daha tehlikelidirler. Çünkü, Rusça dil mantığı ile Türkçe konuşmak ya da yazmak, dilin yapısında bozulmalara neden olmakta ve Türkçeye ait olmayan temayüller gelişirken, Türkçe yapıların seyrek kullanılmasına ya da unutulmasına yol açmaktadır. Bu sebeplerle çağdaş Türk lehçelerinde Rusçadan yapılan kavram ve gramer çevirileri önemli görülmüş ve bildiriye konu edilmiştir.

Bildiride Türkçe-Rusça, Rusça-Türkçe ilişkileri ve İki dillilik (İng. bilingualism; Rus. bilingvizm, dvuyazıçie) konularına değinildikten sonra Azerbaycan, Altay, Başkurt, Çuvaş, Gagavuz, Hakas, Karaçay – Malkar, Karaim, Karakalpak, Kazak, Kırgız, Kırım – Tatar, Kumuk, Nogay, Özbek, Şor, Tatar, Tuva, Türkmen, Yakut ve Yeni Uygur Türkçelerinden tespit ettiğimiz Rusça kaynaklı kavram ve gramer çeviri örneklerine yer verilecektir. Bu örnekler ek kaynaklı ve sözcük kaynaklı olarak sınıflandırılacak ve sonuç kısmında bu tür yapıların nicelik ve nitelik açısından ne anlama geldiği açıklanacaktır.

Anahtar Kelimeler:

İki dillilik, Çağdaş Türk Lehçeleri, Rusça, Kavram ve Gramer Çevirisi

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU) . 11.30-11.45