TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Mehmet Aydın (KTMÜ-OMÜ)

Kırgızistan Örneğinde Sovyet Birliğinin Dil Politikalarının Sonuçları

Eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği içindeki Ruslardan sonra en kalabalık nüfusu Türk toplulukları oluşturmaktadır. 1865-1920 arasında Orta Asya’nın fethi Rus İmparatorluğu’nun yüzyıllar süren genişleme politikalarının Türkler ve Müslüman topluluklar aleyhine sonuçlanması anlamına gelir. Fetihten hemen sonra Çarlık yönetimi Türk toplulukları arasından farklılıkları artırmaya yönelik sömürgecilik politikaları uygulamaya başlamıştır. Moskova’nın başlangıçtan beri Orta Asya’da öncelikle yok etmeye çalıştığı ve tehdit olarak görüp algıladığı şey Türkistan fikridir (Roy 2000: 107). Eski Türkistan’ın bir parçası olan Kırgızistan farklı etnik unsurların bir arada yaşadığı çok dilli, çok kültürlü bir ülkedir. Kırgızistan’da farklı Türk lehçelerinin konuşurlarını bulmak mümkündür. Sovyetler döneminde kurulunda Kırgız Elinin Assembliyası içinde ülkedeki bütün toplulukların temsilcilikleri vardır. Kırgız Elinin Assembliyası’nda bütün toplulukların son nüfus sayımına göre nüfuslarını ve bu nüfusların genel nüfusa oranlarını görmek mümkündür. Assembliya’nın içinde her topluluğun ayrı yerleri bulunur. Kırgız Elinin Assembliyası, Kırgızistan’ın Sovyetlerden devraldığı kurumlardan biridir. Kırgızistan’da Sovyetler Birliği döneminden kalma kurumsal yapılar ve söylemler büyük ölçüde sürdürülür. Kırgız Cumhuriyeti Anayasasının 10. Maddesi şöyle düzenlenmiştir. Dillerle ve dil siyasetiyle ilgili düzenleme bu maddede ifadesini bulur.

1. Kırgız Cumhuriyeti’nin devlet dili Kırgız dilidir.

2. Kırgız Cumhuriyeti’nde resmî dil olarak Rusça kullanılır.

3. Kırgız Cumhuriyeti, Kırgızistan halkını oluşturan bütün milletlerin ana dillerini korumasını, geliştirmesini ve araştırılmasını garantiler.

Bu madde söylem düzeyinde Kırgızistan’ın Sovyetler’in dil politikasına bağlı kaldığını göstermektedir. Ancak bunlar Kırgızistan’da Sovyetler Birliği sonrasında yeni gelişmelerin, sorunların ve uygulamaların ortaya çıkmadığı anlamına gelmez. Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla Kırgız Türkçesi, işlev alanı genişletmiş ve Rusça karşısında güçlenmiştir. Bunun Kırgız Türkçesi açısından olumlu bir gelişme olduğunu görmek gerekir. Kırgızistan-Manas Üniversitesi ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın açtığı okullar ve Türkçe kursları sayesinde Türkiye Türkçesi, çok az işitilebildiği Kırgızistan’da önemli bir konuma yükselmiştir.

Anahtar Kelimeler:

Sovyetler Birliği Dil Politikaları, Kırgızistan, Kırgızistan’da Yaşayan Topluluklar, Çok dilli ortam.

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 11.00-11.15