TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Ord.Prof. Dr. Möhsün NAĞISOYLU[1]

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Nesimi adına Dilçilik Enstitüsü Başkanı, Ordinarius Prof. Dr.

ORTAÇAĞ FARSCA-TÜRKÇE TERCÜME FEALİYYETLERİ BAĞLAMINDA DİL İLİŞKİLERİ

Orta çağ Arap ve Fars dillerinde olan bazı eserler Türkçeye tercüme edilmiştir. Bu tercümeler arasında Türk-Fars dil ilişkileri bakımınbdan en önemlileri Şirazi’nin Gülşen-i Raz, Ahmedi Tebrizi’nin Esrar-name Nişati’nin Şüheda-name ve Şehy Safi Tezkiresi isimli tercümeleridir. Daha çok dini ve tasavvufi konuları içeren bu tercümelerin orijinali Farsçadır. Bu eski tercüme örneklerinden ilk ikisi nazımla, son ikisi ise düzyazıledir. Bu tercüme eserleri dilinin sadeliği, eski Türkçeye ait sözcüklerin zenginliği ile dikkat çekmektedir. Klasik mütercimler yabancı dilde olan kelimelerin çoğunu ana dilindeki karşılıkları ile ifade etmeğe özen göstermiş, bu nedenle daha çok Türk kökenli sözleri tercih etmişler. Ortaçağ Azerbaycan-Türk tercüme örneklerinde klasik tercümenin daha çok iki biçimini görmekteyiz:

a)Aslını bozmamak için kelime kelime yapılan tercümeler;

b)Daha çok genişletilerek, bazen de kısaltılarak yapılan serbest tercümeler.

İkinci biçim tercümeler daha yaygın olmuştur ve nazımla kaleme alınmış tercüme örnekleri için bu husus karakteriktir. Bu tür tercümelerde mütercim kaynak olarak ele aldığı eseri, olduğu gibi çevirmiyor, tamamen serbesttir. O, yabancı dilde olan metinin bir çok kısmını olduğu gibi, bazı yerleri ise genişleterek aktarır ve en önemlisi kendi düşüncelerini, duygularını da tercümeye ekliyor. Şirazi’nin ve Ahmedi’nin sözü geçen tercümeleri eski tercümenin bu türüne aittir. Şebüsteri’nin Farsça yazdığı Gülşen-i Raz eseri 1007 beyitten ibaret olduğu halde Şirazi’nin tercümesindeki beyitlerin sayı farklı el yazmalarında 2800-3000 arasında değişmektedir. Buna rağmen Farsça metinle Türkçe metnin içeriği aynıdır ve Şebüsteri’nin mesnevisinde değinilen konular Şirazi’nin tercümesinde de aynen yer almaktadır. Ahmedi’nin Esrar-name’si de Feridüddin Attar’ın Farsça üç eserinde bulunan manzum hikayetlerin serbest tercümesidir.

Ortacağ Türk tercüme eserleri gerek edebiyat tarihinin, gerekse de edebi dil tarihinin incelenmesi, türkçe-farsca/farsca-türkçe dil ilişkilerinin tarihi mükayeseli araştırılması, bu ilişkilerin her iki dile gösterdiği etkinin niteliği ve boyutlarının tetkiki bakımından önemli ve değerli kaynaklardır.

Anahtar Kelimeler:

Türk, Farsca, Çeviri, Orta çağ, Azerbaycan

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (BİLGE KAĞAN SALONU) . 15.45-16.00