TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Murat ÖZŞAHİN

TATAR – BAŞKURT KİŞİ ADLARINDA RENKLER

Kişi adları, özel ad bilgisinin bir alt birimi olarak üzerinde pek çok araştırma yapılmış bir alandır. Yapılan çalışmalar, genel olarak adların anlamlarını ve yapılarını ele alır. Bunun dışında halk bilimi ve toplumbilim alanlarına giren çalışmalar da dil çalışmaları ile birleştirilerek çok yönlü sonuçların elde edilmesini sağlamıştır.

İnsana ad olarak seçilen sözlerin tarihi, dini, siyasi, estetik vb. olmak üzere pek çok kaynakla ilgisi bulunabilir. Din / inanç kaynaklı sözlerin ad olarak verilmesi bunlardan en güçlüleri olarak değerlendirilebilir. Kişi adlarının doğacak çocuk üzerinde bir temenni, bir hayal taşıyor olması, yalnızca bireysel değil; toplumsal bir bakışa da dayalı olabilir. Mitolojik veya dini fark etmeksizin, inançla ilgili kimi durumların da zamanla sembolleşmesi ve bu sembollerin kalıplaşarak dini uygulamaların bir parçası olması, bu sembollerin kişi adı olarak da verilmesini sağlar. Buna dayanarak renkler üzerindeki inanç algısı ile renklerin oluşturduğu anlam dünyası kişi adlarına yansıyacaktır.

Bu çalışmanın konusu da Tatar ve Başkurtlarda kişi adı olarak tercih edilen renklerin oranını belirlemektir. Tatar ve Başkurt kişi adlarının tespiti için bu konuda yapılmış iki ciddi çalışmadan yararlanılmıştır: Tatar Türkçesi için G. Sattarov Tatar İsemnere Ni Söyliy? (1998), Başkurt Türkçesi için S. H. Töpeyev, Başkort İsemdereneñ Megenevi Hüzlege (2010). Tatar Türkçesinde 136 kişi adında renklere tesadüf edilirken; Başkurt Türkçesinde 103 kişi adında renk sözüne rastlanmıştır. Genel itibarıyla her iki lehçede de erkek adlarının kadın adlarına göre daha fazla olduğu görülmektedir. Türk dünyasının genelinde kullanılan ak, kara, kızıl, mavi, sarı gibi renk adlarının Tatar ve Başkurt isimlerinde hangi tür sözlerle birlikte kullanıldığına dair bir veri elde edilmiştir. Sonuç bölümünde her iki lehçeden elde edilen veriler, Türkiye Türkçesinden çıkarılan verilerle karşılaştırılmıştır. Renklerin üzerinde var olan cinsiyet anlamı belirlenerek hangi rengin hangi cinsiyete daha çok yöneldiği tespit edilmiştir.

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 11.45-12.00