TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Nadejda Tıdıkova, Dr. Doç.

S.S. Surazakov adına Bilim Arastirmaları Altaistika Enstitusu

ALTAY CUMHURİYETİNİN DİL POLİTİKASI

Altay Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu’nun bağımsız bir federe birimidir. Cumhuriyette 1 şehir (başkent Gorno-Altaysk), 10 rayon (ilçe), 90 kırsal idari birim ve 243 yerleşim birimi yer alır. Bütün cumhuriyetin daimi nüfus sayısı 2010 nüfus sayımına göre 206,168. 1989 nüfus sayımında Telengit, Tuba, Kumandı, Çalkandı lehçelerinin taşıyıcıları farklı milliyetler olarak kaydedilmemiş ve Altay terkibine sokulmuşlardır. Fakat 1993 tarihli Kararı’yla Kumandılar; 2000 tarih Kararı’yla da Tuba, Çalkandı ve hatta güney Altaylılarından olan Telengitler bile “az nüfuslu yerel halk statüsü”nü almışlar, dilleri de Rusya halkları dillerinin Kırmızı Kitabı’na dâhil edilmiştir. Dolayısıyla geçen 2002 ve 2010 nüfus sayılarında bu etnoslar Rusya milliyetler listesinde kendi başlarına yer almışlardır. Böylece 2010 nüfus sayımına göre Altay milliyetinden sayılanların dışında 3,648 Telengit (% 1,8), 1,891 Tuba (% 0,9), 1062 Kumandı (% 0,5), 1113 Çalkandı (% 0, 5) bulunmaktadır.

Altay cumhuriyetinde devlet dili hem Altaycai, hem de Rusça olarak tanınmıştır. Altay Cumhuriyeti’nin “Diller Hakkında Yasası” 3 Mart 1993’te kabul edilmiştir. Devlet dillerinin statüsü ve işlevselliği ayrıca 7 Haziran 1997’de AC’nin Devlet Meclisi (El Kurultay)’ın 21. oturumunda kabul edilen AC Anayasası’nda da belirlenmiştir. Böylece Devlet Egemenliği Deklarasyonu, AC Diller Hakkında Yasası ve AC Anayasası cumhuriyetin, temelinde eşit haklara sahip Altayca ve Rusça şeklinde iki devlet dili olan dil politikasının esaslarını ortaya sermiştir. Kazakça, onu taşıyanların yoğun yaşam yerlerinde resmî iletişim alanlarında kullanılır.

AC Anayasası (Konstitutsiya Respublika Altay 2007) kendi toprakları üzerinde insan ve vatandaşın bütün hak ve özgürlüklerinin onun dilsel aidiyetinden bağımsız olarak gerçekleştirilmesini (22. madde), dilsel üstünlük propagandasını yasaklamayı (3. madde) garanti eder. Cumhuriyette yaşayan bütün halkların dillerini eşit haklara sahip olarak korumayı ve onların öğretilmesi ve geliştirilmesi için koşulları oluşturmayı yasal olarak garanti eder. Altayca Altay halkının ulusal benlik bilincinin temelidir. Cumhuriyetin devlet organları onun canlandırılmasına, korunmasına, geliştirilmesine ve kullanım ortamlarının genişletilmesine yardımcı olurlar (13. madde). AC vatandaşları ana dilini kullanma; iletişim, eğitim, terbiye ve sanat dilini seçme hakkına sahiptir. Devlet dillerini bilmediği gerekçesiyle vatandaşların hak ve özgürlüklerinin kısıtlanması yasaktır (36. madde).

Dillere yönelik dikkat sarf edilmesi dilcilerin, toplum dil bilimcilerin, politologların ve ulus ve dil politikasıyla uğraşanların önüne yeni görevler koymuştur. Cumhuriyetteki dil durumunu düzenlemeye izin veren hukukî kararların kabulü ve Altaycanın devlet dili olarak saygınlığı ve kullanım alanının genişletilmesi düşüncesinin gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bildiride bu problemler arastirilacak.

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 11.15-11.30