TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Doç. Dr. Nilufar SADULLAEVA

Özbekistan Milli Üniversitesi

TÜRK, ÖZBEK VE İNGLİZ DİLLERİNDEKİ ATASÖZLERİNİN KİMİ ÖZELLİKLERİ

Atasözleri ilk bakımda basıt gözüktüğüne rağmen anlamına göre geniş kapsamlı ve derin olur. Atasözlerini oluşturan her kelime ayrıca evrensel değer taşıdığı için yanısıra de milli dillerde kalipleşmiş şekillerde kullanıldığı dolayısıyla akıllarda kalmıştır. Atasözü için Özbekçe’de ‘maqol’, Inglizce’de “sayings”, Türkçe’deyse ‘atasözü’ terimlerine başvurulur.

Dunyadaki ulusların hepsinin folkloruna dikkat edersek, onlarda kullanılan atasözleri şekline ve muhtevasına göre bir-birine yakın olduguna şahit olabiliriz. Örneğin, inglizlerde “?ast and West, home is best”, Özbeklerde “Öz uyıng ölan töshagıng”. Ya da Türkçe’de ‘Her koyun kendi bacağından asılır’, Özbekçe’de ‘Qöy öz oyoğıdan osıladı’. Türkçe’de “Çok yaşayan bilmez çok gezen bilir”, Özbeklerde “Ötırgan böyra – yurgan daryo”.

Atasözlerinin sözvarlığı istatistiksel yöntem boyunca araştırıldğında, milletin milli görünümü hakkında eşdeğeri olmayan bilgiler elde edildi, insanların manevi ve maddi hayatine ait hülasalar yapıldı. Atasözleri muhteva kapsamına göre ünsan hayatinin çeşitli alanlarını içerir. İncelenmeler sonucuna göre, türki halklar arasında sayısına göre birinci olarak ‘İnsan, aile, ictimai durum’ konularına ait, sonra da ‘İnsan ve hayvanların gövdesi ve öğeleri’, ‘Hayvanat, kuşlar, böcekler’, ‘Bitkiler ve ziraat’, ‘Tabiat ve çevre’, ‘Din’ ve diğer konulara ait atasözleri sıralanır.

Ancak milli ve kültürel özellikleri içeren atasözleri sırasında diğer millet atasözlerine benzemeyen, ancak sözkonusu millet için özgu olan atasözleri olduğu görülür. Örneğin, Özbek dilindeki atasözleri - “Mehmon kelgan uy - barakalı”, “Mehmen kelgan uynıng çırağı ravşan”; İngliz dilindeki atasözleri – “Forewarned is forearmed”, “Guston is the plague of wise men and the idol of fools», Türk dilindeki atasözleri – “Misafirlere kapı açma damdan girerler». Örneklerden belli ki, Özbek, İngliz ve Türk milli kültüründeki atasözlerinin ortalama 40%i anlam bakımından bir-birine benzemez.

Birçok atasözleri umumi değerleri ifade eder ve anlam bakımından da bir-birine benzer. Böyle atasözlerini ‘universal atasözleri’ diye adlandırabiliriz: “Ne ekersen, onu biçersin”, “Nımani eksang, öshanı örasan”.

Aynı zamanda Özbek ve Türk dillerindeki değerler İngliz dilindeki değerlerden birçok farklı olduğunu tesbit etmek gerekmektedir. İngliz dilinde netlik, dakiklik değerli sanıldığı halde, Özbekçe’de büyüklere saygı, Türkçe’de nezaket değer olarak kabul edilir.

Yukarıda kaydedilmiş olunan düşüncelerden belli oluyor ki, Özbek, İngliz ve Türk Dillerindeki atasözlerinin, bununla birlikle, dunyanın diğer dillerinde mevcut olan atasözlerinin bir-birine benzer yönleri göze çarpmaktadır. İşbu durum bir zamanlar dünyanın bütün dillerindeki atasözleri bir ortak sistem şekline getirilmiştir diyen hülasaya gelmek için imkan verir.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 11.30-11.45