TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Doç. Dr . Nurıda Novruzova

Bakı Slavyan Universiteti
Türkoloji bölüm

AKRABA DILLERIN EGITIMI VE AKTARMA ÇALIŞMALARINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR

1990’lı yıllardan sonra akraba diller arası aktarmalarda çeşitli sorunlar yaşanmaktadır. Oysa ki son 20-25 yıllık dönemde belimsel, dinsel, folklorik alanda, bedii metinler üzerinde bir çok aktarma gerçekleştirilmiştir. Yapılan aktarmalar içinde sözlüklerle ilgili çalışmalar ve bilimsel metinler de vardır. Fakat aktarmaların daha verimli ve hızlı yürütülmesine yardımcı olacak konular ircelenmemiş, bu alanda bilimsel çalışmalar yapılmamıştır.

       Türkçenin Oğuz gurubu lehçeleri (Azerbaycan, Gagauz, Türkmen ve Türkiye Türkçesi) ile diğer lehçeler arasında aktarma çalışmalarında karşılaşılan dilbilimsel sorunların en önemlileri şunlardır: 1. Türk dillerinin spesifik sesleri ve alfabeye (grafik işaretler) ilişkin sorunlar; 2. Türk dillerinde leksikografik sorunlar: a) aynılıklar ve farklılıklar; b) Türk lehçelerinde sözcüklerin omonimliği ve çokanlamlılığı meselesi; c) şekilce aynı, anlamca farklı kelimelerin kulanılması; 3. Atasözlerinde ve değimlerde değişkelerin (varyantların) mevcutluğu; 4. Türk dillerinin gramer yapısındaki farklılıklar.

Türk lehçeleri arasında karşılaştırmalı dilbilimi çalışmalarının azlığı nedeniyle bu tür sorunların niteliği ve nasıl aşılacağı tam olarak tespit edilememektedir. En yakın akraba Türk dillerinde hem betimsel, hem de bilimsel metinlerde en önde gelen sorunlardan biri lehçeler arası fonetik ses uygunluğu meselesidir. Bu zamanı dillerdeki özel seslerin, grafik işaretlerin, telaffüz farklarının dikkate alınması çok önemlidir. Alfabe alanında farkların devam ettiği belirtilmeli, bu arada Ortak Türk Alfabesinin yeniden gündeme getirilmesi de söz konusu olmalıdır.  Aktarma sırasında karşıya çıkan sorunlar genelde leksikografik farklara ilişkindir. Türk lehçelerinde ortak sözcüklerinin bolluğuna rağmen tarihi gelişm seyri içinde kelime hazinesi alanında farklılıklar meydana gelmiştir. Özellikle Rus-Sovyet döneminde şu bölgeyle bağlı Türklerin dili diger dillerden (Türkiye Türkçesi, İrak Türkçesi, İran Azerilerinin dili, Uygur Türkçesi) farklılıklar arz etmeye başlamıştır.  

     Şu sorunların çözümüne ilişkin öneriler: 1. Türkçenin farklı gurubları üzre açıklamalı sözlüklerini hazırlamak; 2. Türk lehçelerinin genel  açıklamalı sözlüğünü hazırlamak; 3. Türkçenin karşılaştırmalı değimler sözlüğünü yaratmak; 4. Türk dillerinin karşılaştırmalı terimler sözlüğünü hazırlmak; 5. En yakın akraba diller için atasözleri, değimler sözlüyünü (ikidilli ve çokdilli) hazırlamak; 6. Türk lehçelerinin yeni  karşılaştırmalı gramerini yazmak; 7. Otomatik aktarma programı yaratmak ve kullanıma sunmak.

Anahtar Kelimeler:

alfebe sorunları, çeviri veya aktarma, terim sorunları, semantik farklılıklar

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 11.15-11.30