TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Dr. Pervin EYVAZOV

Azerbaycan / Bakü Devlet Üniversitesi / Türkoloji Araştırmalar Merkezi / Araştırma görevlisi.

PROF. DR. BEKİR ÇOBANZADE'NİN ORTAK TÜRK DİLİ PROJESİ

Ünlü Türkolog B.Çobanzade'nin dilcilik araştırmalarının merkezinde dayanan edebi dil konseptinin ana sorunlarından biri Ortak Türk Dili konusudur. O, Ortak Edebi Dil üzerine araştırmalarını iki yönde toplamıştır: Birincisi, bilim sahasında çalışarak yazdığı eserleri; ikincisi ise I. Türkoloji Kurultayı’ndaki çalışmalarıdır.

B.Çobanzade Ortak Türk Dili projesinin gerçekleşmesini Türk dünyasının bütünleşmesine yönelik önemli bir adım olduğunu düşünmekteydi: “Ortak Türk Edebî Dili konusu gayet önemli bir konudur ve Türk-Tatar halklarının kültür, bilim sahasında ilerleyebilmeleri için bu edebî dili mümkün olduğunca çabuk kazanmaları gerekiyor”.

B.Çobanzade, 1926'da Bakü'de düzenlenmiş I. Türkoloji Kurultayı’nda iki makale sunmuştur: “Türk dillerinin yakın akrabalığı” adlı makalesinde M.Kâşgarlı'nın “Dîvânü Lugâti’t Türk” eserine dayanarak o dönemden çağdaş zamanımıza kadar Türkçelerde anlaşma yakınlığının olmasından, bu yakınlığın tarihî şartlarından ve temel prensiplerinden bahsetmiştir.

Türkolojide Ortak Türk Dili konusunda özel bir B.Çobanzade mekanizması var ki, yazar “Bilimsel terminoloji sistemi hakkında” ikinci makalesinde bu sorundan bahsetmiş ve ortak dilin oluşmasında eğitimle bağlı 3 aşama göstermiştir: a) Birinci dereceli okullarda (ilkokul) milli terimlerin kullanılmasını; b) İkinci dereceli okullarda (ortaokul) genel Türk terimlerinin belirlenmesini; c) Üçüncü dereceli okullarda (üniversiteler) genel Türk tabanı bazında uluslararası terminolojinin sistemine bağlanmanı önermiştir.

Kanaatimizce, bilimsel açıdan doğru ve mantıklı, tarihî açıdan mümkün olan konseptlerden biri de B.Çobanzade'ninkidir.

B.Çobanzade hazır bulunan Türkçelerden birini ortak dil olarak kabul etmemiş ve bu süreçte tüm Türkçelerin katılımını önermiştir. O, burada iki yönü dikkate almıştır: 1) Türk halklarının zihinsel yapısı hazır bir dile sığamaz; bu dil tüm Türk soylarının zihinsel yapısını kapsamalıdır - yeni, zengin, hepsinden yüksekte duran bir dil olmalıdır; 2) Mevcut Türkçelerden birini alırken başka kardeşlerde üvey münasebet duygusu oluşabilir.

B.Çobanzade bu projenin gerçekleşmesi için üç teklifte bulunmuştur: a) Fransız akademisi gibi fevkalade yetki ve velayet sahibi olmak; b) Herkesin takidine layık bir şair, filozof ve ya yazar olmak; c) Hükümet organları ve kurumlarına dayanmak.

Ayrıca B.Çobanzade Türk dünyasında ortak iletişimin oluşturulmasında gelecekte Türkiye Türkçesinin de önem taşıyabileceğini vurgulamıştır.

Anahtar Kelimeler:

B. Çobanzade, Türkçeler, edebi dil, Ortak Türk Dili, terim

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU) . 09.45-10.00