TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Yrd. Doç. Dr. Rinat YAGAFAROV

Rusya, Ufa (Başkurt lisesi müdürü)

TÜRKÇENIN YABANCI DIL OLARAK ÖĞRETIMI: KONUŞMA BECERISI

Herhangi bir dilin öğretiminde dört temel dil becerisi (dinleme, okuma, konuşma, yazma) arasında konuşma becerisi ayrı bir yer almaktadır, çünkü herhangi bir dil öğretiminin temel amacı, insanlar arasında iletişim kurabilmek, konuşmayı sağlamaktır. Bu çalışmada Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ve öğrencilerin konuşma becerilerini geliştiren bilgisayar teknolojilerine bağlı bazı yöntemler ve araçlar dile alınmaktadır.

Herhangi bir dilin öğretiminde dört temel dil becerisi (dinleme, okuma, konuşma, yazma) arasında konuşma becerisi ayrı bir yer almaktadır, çünkü herhangi bir dil öğretiminin temel amacı, insanlar arasında iletişim kurabilmek, konuşmayı sağlamaktır. Bu çalışmada öğrencilerin konuşma yeteneğinin gelişiminde bilgisayar ile ilgili metodların önemi ve kullanımı anlatılmaktadır.

Rusya’ya bağlı olan Tatarstan, Başkortostan gibi cumhuriyetlerde Türkiye Türkçesinin öğretimine dair belli bir sistem kurulmuştur. Aslında, Rusya’da Türk dil öğretimi uzun zaman önce başlamıştır. Universitelerde Doğu Araştırmaları Fakültelerinde, Şarkiyat Fakültelerinde yabancı dil olarak mutlaka Türkçe derslerini görmüşler.

Rusya’ya bağlı Türkî dilli cumhuriyetlerde ise eskiden tüm medreselerde Arapça ve Farsça dışında yabancı dil olarak Türkçe öğretilmiştir. Örneğin, Başkurdistan’ın ünlü “Galiya”, “Hüseyniye”, “Resuliye” medreselerinin okuma planlarında Türkçe dersleri de mevcut olmuş. Bu yüzden Başkurt aydınları Doğu dillerini, kültürünü, edebiyatını çok güzel bilmişler. Ancak, XX y. başında alfabe değiştikten sonra okullarda hem Arapça hem Farsça hem Türkçe dersler kaldırılmış.

Sonra, sovyet zamanında, Türkiye Türkçesi ilk önce üç üniversitede (Moskova, Leningrad, Tiflis) ve Dışişleri ve Dış Ticaret Bakanlığı yanında açılan yabancı dil kurslarında öğretilmiştir. Modern devirde Tatarstan’da 1989-1990 yıllarında Kazan’da 11 numaralı lisede ve Pedagoji Enstitüsünde ilk Türkçe dersleri verilmiştir (Muhametdinov, 2011). Başkurdistan’da da tam bu yıllarda Başkurt-Türk Liseleri açılmış; Başkurt Pedagoji Enstitüsünün Başkurt Filolojisi Fakültesinde Başkurt-Türk bölümleri açılmıştı (biz de bu bölümün mezunuyuz). Günümüzde Başkurdistan’da Başkurt Devlet Üniversitesinde (ve onun şubelerinde) Türkçe bölümleri mevcuttur. Tabi ki, bugün yabancı dil olarak Türkçe öğretimi çok daha yüksek seviyede yapılmaktadır. Hem öğrencilerin hem öğretmenlerin imkânları 90. yıllara nazaran çok farklıdır. Öğretim metodları, koşullar değişiklik geçirmiş, aynı zamanda yabancı dil öğretimi de çok gelişmiştir.

Bu gelişimlerin önemli noktası ve ayrılmaz bir parçası, bilgisayar ile ilgili teknolojilerin çok geniş kapsamda kullanılmasıdır. Bilgisayar teknolojileri, dil öğretim derslerini çok kolaylaştırır. Özellikle yabancı dil öğretiminde önem taşımaktadırlar, çünkü yabancıların konuşmasını duymak, işitmek, yabancı dilin telaffuzunu tüm özellikleriyle işitmek fırsatı açmaktadırlar.

Günümüzde yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde öğrencilerin konuşma becerisini arttırmak amaçlı nasıl bir yöntem ve araçlar kullanılır? İş tecrübemize dayalı şunları vurgulayabiliriz.

1.Yabancı dil derslerinde uzun ve kısa metrajlı filmler kullanılır. Genel Ag’daki hem eğitim filmleri, hem diziler oldukça uygundur. Filmler, online veya kayıtlı olarak seyredilebilir. Bu filmler öğretmen tarafından seçilir, öğrencilere tavsiye edilir. Yabancı dil derslerinde kullanılan bu usul, çok iyi fırsatlar açmaktadır. 1) Öğrenciler sadece tek bir öğretmenin konuşmasını değil, farklı farklı aktörlerin konuşmasını duyar, böylece konuşma dilini dinleyip anlamak imkânı elde edilir. 2) Bize göre, Türk filmlerinde / dizilerinde yerel söyleyişe, lehçelere, diyalekt materyallerine çok önem verilir. Bu yüzden öğrenci, filmi izlerken Türkçenin türlü diyalekt özelliklerini de çok net bir şekilde görebilir. Mesela, Trakya lehçesi, Adana lehçesi dizilerde daha çok yer almıştır. Bu da dilin parlak özelliğini gösterir. Ayrıca, Türkçe filmlerinin çoğu tarihî filmlerdir. Bu yüzden onlar, tarihî sözcükleri, tarihî ortamı, hatta tarihi öğrenmenin bir kaynağıdır.

2.Konuşma becerisi, derslerde müzik dinlerken birebir yükselir. Türkçe şarkıların sözleri ile müziği yazılan siteler İnternette çoktur (örneğin, “Türkçe öğretimi üzerine her şey...” sitesindeki “Türkçe altyazılı şarkılar, kilipler” uygulaması http://www.turkceogretimi.com/turkce-sarkilar-altyazili/category/41). Çalışmalarda bazı şarkı ve şarkıcıların Türkçe öğretiminde tutan önemi incelenmektedir [Artuç]. Şarkıları ezberleyip söylemenin de konuşma becerisi için birkaç etkili tarafı mevcuttur. 1) Şarkı söylerken kelimelerin doğru söylenmesi sağlanır; öğrencilerin duyma becerisi yükselir. Eğitimcilere göre, eğer şarkı söylenirken insan şarkı sözlerini sıkıntısız anlayabilirse, demekki o, yabancı dili çok yüksek seviyede biliyormuş. 2) Şarkılar yardımı ile dilde en sık kullanılan kelimeler ezberlenir. 3) Şarkılar, söz varlığını genişletir. Aynı zamanda şarkı söyleyen kimse gramerle ilgili bilgilere de sahip olur, en azından kelimelerin hangi kelimelerle kullanılabildiğini zihninde tutar. 4) Şarkı söyleyip doğru telaffuz elde edilir. En önemlisi, tekrarlamaktır. 5) Yalnız şarkıcı söyleyen şarkılar; sert rok dışında pop, folk, blues vb türlü şarkılar ve yavaş şarkılar kulağa daha kolay gelir. Bunun için bu tür şarkıları derslerde kullanmak daha uygundur. 6) Şarkı sözleri, asıl şiirlerdir. Şiirler yazarın duygularını, ruh halini ifade eder. Böylece şarkıların aracılığıyla hem kelimelerin duygusal özelliklerini, hem sözcüklerin mecazi anlamlarını öğrenmeye imkânlar açılmaktadır.

3.Konuşma becerisini artıran yine bir usul, o, haberler dinlemektir. Canlı yayında dinlenen haberler aynı zamanda konuşma akışında başka sözcükler çerçevesinde kullanılan sözcük manalarının daha iyi anlanmasına yol açar, konuşma içinden ayrı kelimeleri (örneğin, yeni kelimeleri) ayırt ederek daha doğru anlanmasını sağlar. Ayrıca spiker ile yerlilerin konuşması, konuşma dili arasındaki fark ta göze alınabilir.

4.Yabancı dil öğretiminde çok iyi kullanılan yine bir araç, o, reklamdır. Hayatımızda reklamlar çok büyük bir yer almıştır. Onların özelliği şudur; reklam sloganlarının sözcükleri ve deyimleri, devamlo olarak tekrarlandığı için, insan istemeden bile hafızada kalmasındadır. Bu yüzden reklam metinleri, hem ders materyallerini (ayrıca fiille ilgili konularda) hem “dil oyunları”nı izlemek için kullanılabilir (örneğin, “Türkçe de” sitesindeki bir uygulama, “Reklam Filmlerini Yeni Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kullanmak derslerin sonunda öğrencileri dinlendirmek, video dersini eğlenceli hale getirmek için kullanılabilir” diye bir tavsiyede bulunur http://www.turkcede.org/yeni-ogrenenlere-turkce-ogretimi/yeni-dusunceler-uygulamalar/reklam-filmlerini-yeni-dil-olarak-türkçe-öğretiminde-kullanmak.html).

5.İnternet ortamı, canlı olarak konuşma imkânlarını da vermektedir. Facebook, Messencer gibi araçlar öğrencilerin konuşma becerisini kolay ve çok enteresan bir şekilde yükseltir. Öğrencilerin akranları ile video konferanslar yapma öğrencileri etkileyici, yabancı dile yönelik ilgi uyandırıcı bir yöntemdir.

Dolayısıyle, yabancı dil öğretiminde yukarıda gösterilen usul ve araçlar yabancı dili öğrenenler için kolay ve ilgi çekici araçlar sayılır ve konuşmadaki eksikliklerin çabukça giderilmesini sağlar. Günümüzde Türkiye Türkçesine merak gittikçe büyüyor. İnsanlar Türk dilini, Türk kültürünü, Türk müziklerini, Türk dizilerini büyük bir merakla öğrenmektedirler. Bu yüzden yukarıda dile getirilen metodlar sadece derste değil, Türk dilini yabancı dil olarak kendi kendine (öz öğrenme) öğrenenler için de büyük bir fırsatlar açır.

Kaynaklar.

Artuç, S. (2011). Yabancılara Türkçe öğretiminde Barış Manço şarkılarıyla üstseviyeye Türk kültürüne ait değerlerin kazandırılması. Retrieved November 1, 2014, from

Muhametdinov, R. Tatar ile Türk – sonsuza kadar kardeşler! (XX ve XXI yy. Tatar-Türk ilişkilerine dair). Retrieved November 1, 2014, from

Uçgun, D. (Güz-2006). “Yabancılara Türkçe Öğretiminde Sözcük Dağarcığını Geliştirme Teknikleri”. TÜBAR -XX: Niğde.

http://www.mtss.ru/?page=/muhametdin/tatar-turk

http://www.turkceogretimi.com/turkce-sarkilar-altyazili/category/41

http://www.academia.edu/7664786/YABANCILARA_TURKCE_OGRETIMINDE_BARIS_MANCO_SARKILARIYLA_UST_SEVIYEYE_ATASOZLERININ_ve_DEYIMLERIN_KAZANDIRILMASI

http://www.turkcede.org/yeni-ogrenenlere-turkce-ogretimi/yeni-dusunceler-uygulamalar/reklam-filmlerini-yeni-dil-olarak-türkçe-öğretiminde-kullanmak.html

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU). 11.45-12.00