TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Yrd. Doç. Dr. Seçil HİRİK

Yrd. Doç. Dr., Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü

Türkçede Gelecek Zaman Bildirimlerinin Derin Yapısı

Henüz gerçekleşmemiş ancak belirli bir süre sonra gerçekleşecek veya gerçekleşmesi muhtemel durumlara atıfta bulunan gelecek zaman anlatımları Türkçede farklı şekillerle gösterilmektedir. Başta -AcAk, -yor, -r/-Ar gibi eklerin varlığının yanı sıra yarın, öbür gün, ilerde, beş gün sonra gibi sözlüksel nitelikli zamansal bildirimler de geleceği gösteren işaretleyiciler arasında yer almaktadır. Söz konusu morfolojik ya da sözlüksel unsurlu anlatımlarda bildirim yalnızca gelecek zaman üzerine yoğunlaşmamakta, derin yapıda emir, istek, rica, olasılık, tahmin gibi anlamlar da kendini göstermektedir. “Derhal buraya geleceksin.” cümlesinde olduğu gibi gerçekleşmemiş, ancak gerçekleşmek üzere olan bir duruma atıfta bulunan konuşur aynı zamanda muhatabına emir vermekte ve kızgın olma durumunu belli etmektedir. Aynı zamanda konuşurun muhatabından makam ya da yaş bakımından daha farklı bir seviyede olduğu anlaşılmaktadır.

Türkçede tüm biçimbirimlerin söz dizimi içinde birden fazla işlevi görülebilmektedir. Temel işlevi gelecek zaman belirtmek olan tek bir işaretleyici ile kodlanmış cümleler, derin yapıda farklı anlam alanlarını barındırabilmektedir. Bağlama göre alt anlamlarda meydana gelen bu farklılaşmalar söylem çözümlemeleri ile tespit edilebilmektedir. Bu çalışmada temel işlevi gelecek zaman bildirmek olan morfolojik ya da sözlüksel işaretleyicilerin derin yapıdaki anlambilimsel çözümlemesi yapılmış ve anlam alanlarının bağlamla ilişkisi tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler:

Gelecek zaman, derin yapı, bağlam, çözümleme, Türkçe

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 11.45-12.00