TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Doç. Dr. Tahir KAHHAR

Özbekistan

ORTAK İLETİŞİM DİLİ VE TÜRKÇEDEN ÖZBEKÇEYE ÇEVİRİNİN BAZI MESELELERİ

Giriş.

1991`lara kadar eski Sovyetlere bağlı ülkeler iletişim dili olarak Rusçadan yararlanmıştır. Sonra geçen 25 yıl içinde, Türkiye`de Türk dünyası öğrencilerinin eğitimi, Türk cumhüriyetlerinde ortak üniversitelerin açılışı, Türkiye üniversitelerinde Türk lehçelerinin okutulması ve başkalar sonuçunda Türkçenin önemi daha da arttı, bütün Türk dünyasında yaygınlaştı. Şimdi uluslararası toplantılarda Türkçe Türk dünyası aydınları için ortak iletişim dili derecesine yükseldi. Türkiye ve Türk dünyası ortasındaki kültür köprüsünün baş kuruçularından biri Türkçedir. Türkçenin ortak iletişim dili olarak gelişmesinde çevirinin önemli yeri var. Bu nedenle bu bildiride Türkçeden Özbekçeye çevirinin ayrım meselelerini ortaya koymak yararlıdır diye düşünüyoruz.

Genişleme.

Bağımsızlığa kadar Türkçeden Özbekçeye genellikle edebi eserler çevirlimiştir. Son yiğirme yıl arasında tarihi, ilmi, dini eserler ve sinema, TV esereleri de tercüme edilmektedir. Bu Özbek toplumunun Türkiye`ni ve Türk dünyasını tanımasında muhum rol oynamaktadır. Müstemleke döneminde milliyetsizlik ve dinsizlik kuyularına sürüklenen halk şimdi milli ve dini varlığı tarafa yürümektedir. Bu noktadan hareket ederek şunun altını çizmek isteyoruz: 1. Çeviride toplumun bugünkü gelişmesinde en zarur sayılan eserleri seçe bilmek önemlidir. 2. Onu kim tarafından çevirlmesi de çok önemli. Çünkü doktor hasteye hayat verir, amator ise, esere ölüm verir. Bildiride bu yöndeki fikrlerimizi a) klasik eserlerden, folklordan, cümleten, Yunus Emre, Karacaoğlan ve sonraki dönemden M. E. Yurdakul, M. A. Ersoy, Z. Gökalp, R. Tavfık, N.F. Kısakürek ve başka şairlerin Özbrekçeye çevirilen eserlerini 90`lı yıllara kadar çevirilen N. Hikmat ve başka şairlerin eserlerile kıyas ederek ortaya koyacağız. Klasik dönem şirrinin Özbekçeye çevirilmesinde eski Türk tarihi ve dilinden, Osmanlıcadan, islami bilimden haberdar olmanın önemile ilgili görüşlerimizi de anlatacağız. Çünkü ayrım çevirmenler bu yetenekleri olmadığı halde bu işle uğraşmaktalar ve gelişimi aksatmaktadırlar.

Y. Emre, Bektaş Veli, Aşık Veysel gibi şairleri tanıklı bir Özbek şair çevirmeninin tercüme etmesi yararlımı veya bir kadar Türkçe öğrenen, ama önceden bir mısra bile yazmayan bir amatorun çevirmesi uygun mu? M.F. Köprülğüzade`nin Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar kitabını mı veya A. Coşan`ın Yunus konusundaki risalesini çevirmek önemli? Bugünkü Özbek toplumu için geçen yüzyılda ün kazanan solcu Türk yazarlarının eserleri mi ruh verecek veya milliyetçi Türk yazarlarıının kitapları mı?

Hangi Türk tarihi romanları ilk önce millete sunulması lazım? Atsız`ın Türkistan tarihi ve türklükle ilgili romanları Özbek toplumuna ne kazandırabilir? Eser kahramanları yaşadığı dönemde Araplar Türkistana gelmemişti, ama eser kahramanları dilinden kullanılan Arab, Fars ve başka yabancı kelimeler tercümede nasıl ifede edilmeli?

1912`de Istanbul`da yayınlanan D. Alp`ın Timur konusundaki Türkçede (Türk dünyasında da) yazılan ilk romanını Osnalıca nushasından çevirilmesi lazım mı veya 2000`larda yayınlanan, kısaltılmış baskısından tercüme etse de olur mu?

O. Pamuk Nobel aldı, diye onun romanlarını Özbekçede yayınlamak Özbeklerin milli ruhunu zedelemez mı? 1918`de Hokand`da Türkistan Muhtariyeti`nin yıkıtılmasında ve orada 20 bin adamın katl edilmesinda gayret gösteren Ermeni taşnaklarını unutarak, boş ver, Türkçede yazan bir Türkiye yazarının eseri bu, çevirlmesi lazım, haberdar olmamız gerek, denilmesi uygın mu?

Bir, iki bin yıl önceki dil, edebiyat, tarih ile bağlı eserler nasıl çevirilmesi lazım ve onlar bugünkü toplumlara ne kazandıracak?

Bugüne kadar Tükçeden gelişigüzel çeviriler yapıldı. Her işde plan çok önemli. Düzgün çalışılması için neler yapılması lazım?

Bildiride bu soruların yanıtı verilir.

Bağımsızlıktan sonra ‘‘Türkistan Hepimizin Evidir’’, ‘‘Türkistan Federasyon Devletleri’’ gibi sloganlar, fikirler ortaya atılmıştı. Zaten bir Amerike Birleşik Devletleri, Rusya Federasyon Devleti varken, niçin Türkistan Birleşik Devleti veya Türkistan Federasyon Devletleri olamaz? Olur. Çeviri işleri, Türkçenin ortak iletişim dili olarak gelişmesi bu siyasi ve kültürel hareketlerde önemli rol oynacaktır.

Sonuç.

Son söz olarak, yukarıdaki meselelerin çozumuna bağlı olarak, ayrim fikir ve tekliflerimizi ortaya koyacağız. Mesele, Özbek-Türk Çevirmenler Oçağı`nın iki ülkede kurulması, iki dili bilen şair ve yazarları, buna yandaş, ilmi, dini, siyasi, çeşitli fenlere bağlı professional çevirmenlerin yetiştirilimesine ait düşüncelerimizi de bildireceğiz.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (ALİ ŞİR NEVAİ SALONU) . 14.00-14.15