TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Timur Kocaoğlu

Prof. Dr., Öğretim Üyesi
Michigan State University, East Lansing, MI 48824, USA / ABD
Center for European, Russian, and Eurasian Studies
Başkan Yardımcısı

Türk Dünyasındaki Ortak Dil ile Ortak Alfabe Tasarıları, Karşılaşılan Sorunlar, Çözümleri Üzerine Düşünceler

Bildiride 19. Yüzyılın ikinci yarısında büyük Türk düşünürü Gaspıralı İsmail Bey (1851-1914)’in bütün Türkler arasında bir Ortak Türk Dil yaratma amacıyla, özellikle “Tercüman” adlıyla çıkardığı gazetede bunu nasıl uygulamalı olarak sergilediği, ancak gerek onun 1914 yılında erken ölümü, gerekse 1917 Rus Devrimi sonrası 1918-1924 yılları arasında Sovyet egemenliğinin Türklerin yaşadığı bütün bölgelerde kurulması sonucunda, Gaspıralının bu Ortak Türk Dili tasarısının durdurulduğu, bunun yerine Sovyet yönetiminin her bir Türk topluluğuna birbirinden ayrı yeni yazı dilleri yaratarak sunması açıklanacaktır.

Sovyet dönemindeki Dil Siyasetinin henüz keskinlikle uygulanmadığı geçiş sürecinde, SSCB’de yaşayan Türk toplulukları iki Ortak Alfabe deneyimi yaşadılar: Birinci 1921-1926 arasında Uygunlaştırılmış (Sadeleştirilmiş) Ortak Arap Alfabesi dönemiyle, ikincisi 1926-1938 yılları arasında Ortak Türk Latin alfabesi adlı dönemdir. Birincisinde yalnızca Müslüman Türk boyları Türk dilinin 9 ünlü sesine (a, é, e, ı, i, o, ö, u, ü) uygun 9 ayrı Arap harfinin yer aldığı tam anlamıyla Türk diline uygunlaştırılmış bir alfabe kullandılar 6 yıl boyunca. Bu Uygunlaştırılmış Türk Arap Alfabesi uygulamasına Müslüman olmayan Türk toplulukları katılmamıştı. Ancak, ikinci Ortak Türk Latin Alfabesi döneminde bütün Türkler (Müslüman olan olmayan) Türk ünlü seslerine uygun tek bir ortak alfabe kullandılar 1926-1938 arasında 14 yıl. Bu Ortak Türk Latin Alfabesi deneyimi bugünkü Türk dünyası için çok önemli bir mirastır. Ancak 1937-1940 arasında binlerce Türk aydını, yazarı, ozanı, siyaset adamı kurşuna dizildikten sonra Sovyet Dil Siyaseti de çok keskinleşerek, bu Ortak Türk Latin Alfabesi kaldırılarak her bir Türk boyuna harfleri birbirinden ayrı Kiril (Rus) alfabeleri o Türk boylarının yazı dilleri için zorla kullandırılmaya başlandı, bu alfabeler bugüne dek geldi.

Bildiride, Sovyet öncesi ve Sovyet dönemi Gaspıralı’nın Ortak bir Türk dili tasarı ile, bugünkü Türk Dünyasında 1992’den sonra başlayan Latin alfabesine geçiş dönemi, onaylanan ile onaylanacak olan birbirinden ayrı Latin alfabelerindeki eksiklikler, sorunlar ele alınacaktır.

Bildiride sonuç olarak, Türk boyları arasında Ortak Bir Türk Dili yaratma çabaları yerine, bugün için en gerekli olanın bütün Türk yazı dilleri arasında önce bir Ortak Türk Latin Alfabesini onaylanmasını sağlamak olduğu vurgulanacaktır. Eğer değişik Türk boyları birbirindebn ayrı ayrı Latin alfabeleri kullanmaya başlarlarsa, bu ilerde Türk boylarının birbiriyle yazışma, iletişim, bilişim gibi alanlarında büyük sorunlar doğuracaktır. Bugüne dek önerilen, uygulanan değişik Türk Latin alfabeleri ve yazımlarındaki eksiklik, yanlışlıklar da ayrıntılı olarak gösterilecektir.

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (BİLGE KAĞAN SALONU) . 11.00-11.15