TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Tuna Beşen Delice

AZERBAYCAN TÜRKÇESİNDE BİRLEŞİK İSİMLER

Birleşik isim konusu –aslında birleşik sözcük- konusu gramer çalışmalarının en tartışmalı konularından biridir. Hangi yapılara birleşik isim denileceği, birleşik ismin şekil bilgisinin mi, söz diziminin mi, yoksa sözlük bilimin mi konusu olduğu; birleşik isimlerin nasıl yazılması gerektiğine dair sorulara gramerciler henüz ortak bir cevap verememektedirler. Bu konu yalnız Türkiyedeki gramerciler tarafından değil, yabancı gramerciler tarafından da farklı bakış açılarıyla ele alınmaktadır.

Azerbaycanlı gramerciler de birleşik isim konusunda farklı yaklaşımlar sergilemektedirler. Azerbaycan Türkçesi üzerine yapılan gramer çalışmalarında birden fazla sözcükten olşan isimler söz dizimsel yolla yapılmış isimler (sintaktik usulla düzälän isimlär-müräkkäb isimlär) ve sözcük birleşmeleri (söz birleşmeleri) adlandırmasıyla iki başlık altında değerlendirilmektedir. Bunlar da birleşik yapıyı oluşturan unsurların kendi anlamlarını yeni oluşturdukları yapıda koruyup korumamalarına, nasıl bir vurguya sahip olduklarına, dizim içerisindeki bağımsızlık durumlarına göre tanımlanmışlardır.

Azerbaycan Türkçesinde birleşik isim konusunda en dikkat çekici olan durum ise sözlükte acgarına “aç karnına”, ağdärili “beyaz tenli”, bayram yemişi “bayramda yenen, ikram edilen meyve”, çalsaçlı “kır saçlı”, daşçıxaran “taş çıkaran işçi” gibi yapıların madde başı olarak yer alması ve birleşik yazılmasıdır. Bu tip yapılar, Türkiye Türkçesinde ayrı yazılmakta ve gramer çalışmalarında isim tamlaması, sıfat tamlaması gibi başlıklar altında söz dizimi konusu olarak ele alınmaktadır.

Bu bildiride de Azerbaycan Türkçesinde sözlükte madde başı olmuş olan bu birleşik yapılardan hareketle Azerbaycanlı gramercilerin birleşik isim konusuna yaklaşımları tespit edilecek ve Türkiye Türkçesindeki görüşlerle karşılaştırmalar yapılacaktır. Her iki lehçedeki yaklaşımların eleştirisi yapılarak ortak bir doğru saptanmaya çalışılacaktır.

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (BAHTİYAR VAHABZADE SALONU) . 15.00-15.15