TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Tılla Hocahanova

Türkçenin Yakın Lehçelerinde Ad Durum Eklerinin Arasında Tekabül Sorunu

Bilindiği üzere, günümüzde Türk lehçeleri geniş bir coğrafyada devlet, bilim ve iletişim dili olarak kullanılmaktadır. Bu da sözkonusu lehçelerin bilimsel açıdan araştırılmasını aktüel hale getirmektedir. Bu bağlamda cümledeki kelimelerin arasında anlam ilişkisini kurmaya en çok yarayan isim çekim ekleri olan ad durum eklerinin araştırılması büyük önem taşımaktadır.

Türkmencede, Türkçede ve Azericede ad durum ekleri sayıları bakımından her dilin morfolojik yapısına göre az çok farklılıklar göstermektedir. Çağdaş Türkmence ve Azericede 6 ad durumu vardır. Çağdaş Türkçede ise, ad durumu sayısının 6 değil de 7 olduğu gözlemlenmektedir. Bu konuda geriye dönük daha derin araştırma yapıldığında süzkonusu rakam 9’a kadar ulaştığını görebiliriz.

Ad durumları sayıları hariç her dilin kendine özgü fonetik yapısına göre, eklerinin sayısında fark gösterebilir. Örneğin, Türkçede bulunma ve çıkma durumu ekleri ünsüz uyumuna bağlı olarak 4 şekilli oldukları halde, Türkmence ve Azericede yine de ünsüz uyumuna bağlı olarak sözkonusu ekler 2 şekillidir. Sözkonusu eklerin şekil sayısındaki fark sadece ünlü veya ünsüz uyumuna değil, farklı lehçelerde bulunan seslerin mevcudiyetinden de kaynaklanabilir.

Bu konudaki en büyük fark yukarıda belirtilen dillerdeki aynı kavramların farklı ad durum ekleriyle nitelendirilmesidir. Örneğin, Türkmencede nefret kavramını belirtme durumu (-ı, -i, -u, -ü) nitelemekteyse, Türkçede bu kavramı çıkma durumu (-dan, -den, -tan, -ten) nitelemektedir. Veya Türkçede beklemek fiilini belirtme durumu niteliyorsa, Türkmencede bu fiili yönelme durumu (-a, -e) nitelemektedir. Yakın Türk Lehçelerinin arasında aynı kavramların farklaı durum eklerince nitelendirilmesi olaylarına sık rastlanmaktadır. Bildirimizin tam metninde bu konunun daha da kapsamlı olarak ele alıması öngörülmektedir.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 16.45-17.00