TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof. Dr. Zeki KAYMAZ

Prof. Dr., Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi.

TÜRKÇENİN BAŞKA DİLLERLE OLAN İLİŞKİSİ: TÜRKÇENİN ARAPÇAYA VERDİKLERİ

Türkler tarih boyunca yaşadıkları ve yayıldıkları geniş coğrafi bölgelerde birbirlerinden çok farklı kültür daireleri ile temâsa gelmişler, bu temâs sonucunda üç hatta dört kıta üzerinde çeşitli dillerle ilgi kurmuşlar, bunlarla en azından kelime alış verişinde bulunmuşlardır. Türkçenin temas ettiği bazıları ölü bu dillerin sayısı öylesine çoktur ki, bu dillere âit dil malzemesinin toplanıp bilimsel yöntemlerle işlenmesi Türklük biliminin en uzun mesâilerinden biri olmaya devam edecektir. İşte Türkçenin dil temâsına geçtiği; kelime alıp verdiği dillerden birisi de Arapçadır. Kabaca baktığımızda Karahanlılar, Gazneliler, Tolunoğulları, İkşidler, Büyük Selçuklular, Anadolu Selçukluları, Irak Selçukluları, Kirman Selçukluları, Suriye Selçukluları, Atabeyler, Harezmşahlılar, Timurlular, Memlükler, Osmanlılar gibi farklı devirlerdeki Türk devletleri devirlerinde Araplarla Türkler iç içe yaşamışlar ve sonuçta kültür alışverişinde-tabii ki dil de buna dâhildir- bulunmuşlardır. Sonuç olarak Arapçaya çok sayıda Türkçe dil unsuru girmiştir.

Çağdaş Arap lehçelerine özellikle Mısır lehçesine, Memlükler ve Osmanlıların hâkimiyeti boyunca giren kelimelerin bir kısmı edebi dile de sızmış, pek çoğu da zaman içerisinde yok olmuştur. Günümüzde yapılan çalışmalarda bir yandan çağdaş Arap lehçelerinde hangi Türkçe kelimelerin yaşadığı araştırılırken (H. Ali Mahfuz’un 1964 tarihli Irak Arapçasındaki Türkçe Kelimeler hakkındaki yazısı, Ben Şeneb’in 1922’deki Cezayir Konuşma Dilinde Muhafaza Edilen Türkçe Kelimeler’i, E. Prokosch’un 1983 tarihli Sudan Arapçasındaki Osmanlıca Kelime Derlemesi bu alana yöneliktir.) bir yandan da bu kelimelerin Arapçaya ne zaman girdiği araştırılmaktadır. (A. Ateş’in “Arapça Yazı Dilinde Türkçe Kelimeler (X. Yüzyıla kadar)” ve yine A. Ateş’in, “Arapça Yazı Dilinde Türkçe Kelimeler Üzerine Bir Deneme II (XI. Yüzyıldan Bugüne Kadar” adlı yazıları konuyla ilgili sayılı yazılardandır.)

Bildirimizde Arap lehçelerindeki Türkçe kelimeler üzerine yapılan çalışmalar, sundukları malzemeler ve bu malzemenin işlenme yöntemleri açısından değerlendirilecek; şimdiye kadar ele alınmamış çağdaş Arap lehçelerindeki Türkçe kelimeler için neler yapılabilir sorusuna cevap aranacak ve ilgi çekici örneklerle (deyimler, atasözleri, ödünç kelimelerdeki anlam değişmeleri vb.) konu zenginleştirilerek ilgililere bir bakış açısı sağlanmasına çalışılacaktır.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (BİLGE KAĞAN SALONU) . 15.30-15.45