TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Ümit HUNUTLU

Yrd. Doç. Dr., Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Eski Türk Dili Ana Bilim Dalı

YENİ DÜNYADA ORTAK DİL TÜRKÇE

Türkçe, geniş bir coğrafyada hüküm süren dünyanın sayılı dillerinden biridir. Türkçenin lehçe ve şivelere ayrılma süreci, tarihi seyir içinde olağan bir şekilde gerçekleşirken 20. yüzyıl sonrasında, ideolojik bazı sebeplerden ötürü, doğal seyrinden uzaklaşmış ve bu süreç içinden çıkılmaz bir hal almıştır. “İleri(de), gün doğusuna, güneyde gün ortasına kadar, geride gün batısına (ve) kuzeyde gece ortasına kadar, bu (sınırlar) içindeki (bütün) halklar hep bana tabidir.” diyen Bilge Kağan’ın bahsettiği bu geniş topraklarda anlaşmak için Türkçe konuşulmuştur. 11. yüzyılda Türk dünyasını gezen Kaşgarlı Mahmut birbirinden çok da uzak olmayan Türk dillerinden bahsetmiştir. Ahmet Yesevî güzel Türkçesiyle Asya’dan Anadolu’ya ulaşmıştır. 15. yüzyılda, Çağatay Devleti sınırlarında yaşamış Ali Şir Nevai, İstanbul’da Osmanlı sarayında okunmuş ve anlaşılmıştır.

Maalesef, bugün Türk dünyasında konuşulan Türkçe, öyle bir hal almıştır ki iki sınır Türk devleti halkı birbirini anlayamaz olmuştur. İletişim çağının yaşandığı yüzyılımızda, İngilizce vasıtasıyla kıtalar arası iletişim gerçekleşirken aynı ırka mensup insanlar birbirine yabancılaşmıştır. 20. yüzyıl ve sonrasında bu sorunu gören İsmail Gaspıralı gibi aydınlarımızın çabaları sonuç vermemiştir.

Bugün TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, Uluslararası Türk Akademisi, TÜRKSOY, TÜRKPA, Türk Konseyi, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesi gibi kurum ve kuruluşlar, hem Türk dilinin hem de Türk dünyasının gelişmesi ve ilerlemesi için büyük gayret göstermektedir. Ancak henüz ortak dil sorunu çözülememiştir. Ortak bir iletişim dili için yapılan öneriler bazen ütopik görülmüş, dil toplantılarda alınan kararlar ise kağıt üzerinde kalmıştır.

Bu çalışmada, bilgi ve iletişim çağı olan 21. yüzyılda Türk dünyasıyla olan iletişim eksikliği tartışılmış ve bu konuda bazı görüşler ileri sürülmüştür. Türk dünyasında, Türk dili ve edebiyatı müfredatında seçilen metinlerin birbiriyle uyumlu olması için yapılması gerekenler ifade edilmiştir. Seçilen metinlerin Türk dil birliğine yardımcı olacak kelime ortaklığı taşıması gerektiği vurgulanmıştır. Bunun için Türk dünyasında, günlük konuşma dilinde yer alan ortak kullanımların belirlenmesi, bütün bu şivelerin kendine özgü güzel söz kalıpları ve ifadelerinin aydınlar ve yazarlar eliyle yaygınlaştırılması yönünde yapılması gerekenler izah edilmiştir. Bu çalışmada, ilköğretimden üniversiteye kadar seçmeli dil dersleri arasında Türk dünyası dillerinin de yer alması gerektiği vurgulanmıştır. Türk Dünyası Edebiyatları dersinin üniversitelerin Türk Dili ve Edebiyatı bölümlerinde zorunlu olarak okutulması önerilmiştir. Yeni nesillerin birçok şeyi bilgisayardan öğrendiği çağımızda, ortak iletişim dilinin eğlenerek nasıl öğretilebileceği tartışılmıştır. Canlı bir varlık olan dilin gelişimine yönelik yapılacak sunî uygulamaların o dili bozduğunun bilincinde olarak Türk dillerinin birbirine yaklaştırılması yönünde yapılması gereken müdahaleler irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler:

Ortak dil, Türk dili, şive, dil politikaları

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (BİLGE KAĞAN SALONU) . 11.30-11.45