TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Ayabek BAYNİYAZOV

Prof. Dr., Ardahan Üniversitesi Ardahan İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü – Ardahan/Türkiye

LEHÇELER ARASI AKTARMA MESELESİ ÜZERİNE

Tarihi gelişim süreci içerisinde her dilin lehçeleri arasında zamanla kalıplaşmış dil birimleri meydana gelmiştir. Kalıplaşmış sözlerin her öğesini ayrı ayrı ele aldığımızda söz birimleri tek başına anlaşılır gibi olsa da, onları bir bütünlük içerisinde incelemek ve taşıdığı anlamı doğru tespit etmek gerekir. Bu bakımdan birbirine yakın lehçelerin saha çalışanları, kalıplaşmış dil birimlerini aktarırken anlam kaymalarını önlemek için, çok titiz olmalıdırlar. Günümüzde Türkiye’de Kazak Edebiyatı’ndan aktarılan bazı eserlerde buna benzer sorunlarla karşılaşılmaktadır.

Her lehçenin kendince bir kullanım özelliği vardır. Buna göre onu ayırt etmek için ya o dilin taşıyanı olmak ya da o dili çok iyi bilmek gerekir. Bu bakımdan Türk lehçelerinin kendi içinde gelişimi ve değişimi, dış faktörlerden de etkilenme süreci içerisinde meydana gelir. Her ne kadar Türk Lehçelerinin yakın olduğunu öne sürsek de, zamanla lehçeler arasında kullanım ve sözcüklerin anlam farklılıkları meydana gelmiştir. Bu yüzden lehçeler arasındaki aynı kökten gelen sözcükler anlam bağlamında daralma ya da genişleme gelişimini gösterirler. Böyle sözcükler literatürde “Tuzak kelimeler” olarak adlandırılmaktadır.

Günümüzde aynı kökten gelip de farklı anlamlar kazanan sözcükler özellikle lehçeler arası çevirilerde zorluklara yol açmakla beraber yanlış aktarmalara da neden olmaktadır. Bildiride Kazak Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılan bazı çalışmalarda görülen yanlış aktarmalar ve aktarmalarda hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği üzerinde durulacaktır. Yanlışlıklar, aktarmalardan örnekler verilerek anlatılacak. Özellikle arkaik sözcükler ile arkaik deyimlerin doğru aktarılmasında akademik sözlüklerin önemi belirtilecektir.

Netice itibarıyla; lehçeler arası aktarmada doğru aktarmanın bilimselliğe sunduğu katkının üzerinde durularak bu konuda ekip çalışmasının önemi de vurgulanacaktır.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 10.45-11.00