TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Aynure Niyaz qızı Paşayeva

Bilim araşdırmaçısı, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi
Nizami adına Edebiyat Enstitüsü Basın tarihi ve gazetecilik şubesi

ORTAK TÜRKÇE MESELESİ AZERBAYCAN BASININDA

İsmail Gaspirali’den gelen ortak türkçe fikri Azerbaycan basınında en çok seslenen problemlerden biri olarak modern zamanda hala kalmakdadır. Azerbaycan’ın ünlü dergilerinden olan “Füyuzat”da (1906-1907) Ali bey Hüseynzade türkleşmek, islamlaşmak, çağdaşlaşmak proqramının birinci bölümünün – türkleşmeyin ilk olarak dil birliğinden başlanmasını esas mesele hesab ediyordu. Bu meselede ilk iş prova için basın tarafından başlatıldı. Füyuzatçılar türk halklarının gelişmesinde ortak Türkçenin yaratılmasında ilk adım basını esas götürüyordu. Hatta Ali bey’in çağdaşları bile ona türk dilinin kurucusu gibi bakıyordu.

Fuyuzat dergisinin dil politikasında ortaklaşmanı Osmanlıcada görüyordu ve bu fikri sürdürüyordu. Türk halkları yüz yıllar boyunca Arap-Farsça dillerden yararlanmıştır. Türkçeden Arapça-Farsça diller arasında uzun vade bu dillere sevecen tutum yaratmıştır. Krım tatar yazarı Asan Sabri Ayvazov “Füyuzat” degisinde İsmail Gaspirali’nin ortak türkçe yaratmak meselesinde o zamanlar Anandolu türkleri için anlaşılmaz olan Osmanlıcanı düşünüyordu. Hatta bu hususda krım tatarlarını pasif olmakda suçluyordu.

Çağdaş Azerbaycan basınında ortak türkçe meselesine karşı oldukça çeşitli fikirler yaşanmakdadır. Vilayet Quliyev’in fikrince “İstiklal” gazetesinde Mirza Bala Mammadzadeh'in 15 Ekim 1932 tarihli 18. sayısında "Birliktelikte Birlik" başlıklı yazı, hem Türk tarihini hem de Çarın ve Sovyet Rusya'nın ortak Türkçe diline karşı savaşma yöntemlerini okuyor. Azerbaycan basınının dil alanındaki etkisini değerlendirmenin yanı sıra, İsmail Gaspirali’nin ortak dilinin Türk tarihinin gelişimi üzerindeki etkisini değerlendirmek lazımdır. Türkiye'nin Hacettepe Universitesinin pröfessoru Şükrü Haluk Akal’ın İstanbuldakı Tür Dil Kurultayı’da kendi röportajında ortak türkçe konuşma dili olacağını söylemiş ve bu işde terminlerin hazırlanacağı bildirmiştir.

Azerbaycan Halk yazıçısı Anar ortak türkçe meselesinde Türkiye Cümhuriyyetinin dilinin seçilmesini uyğun buluyor. Ünlü yazar, gazeteci Sabir Rüstemhanlı da ayni fikirdedir, Türkiye türkçesini ortak türk halkları için türkçede görüyor. Dilçi alim Firidun Celilov ise ortak türkçeni halk kendisi kurmalıdır söylüyor.

Araştırmada esas amaç ve hedef ortak türkçenin Azerbaycan basınında etkisi, gazetecilerin fkir ve münasibetleri araştırılacaktır. Araştırmada mükayiseli tahlil ve analitik tahlil yönteminden kullanılmış, somut örnekler temelinde incelenecektir.

Muhtemel bulgular.

1.Quliyev Vilayet. “İstiklal” gazetesi İsmayıl Qaspiralı hakkında. “525-ci qazete”. 10.04.2012

2.Quliyev Vilayet. “Füyuzat”ın iki yazarı. Bakü, Elm ve tehsil, 2017.

3.Asan Sabri Ayvazov. Krımlılar niçin tenqid edilmiyor? “Füyuzat” dergisi, 1906, sayı 6.

4.Sedaqet Huseynova. “Füyuzat” dergisi ve dil problemleri. Bakü, Elm, 2006.

5.“Ortaq türk dili yaradılacaq” - Haluk Akalın. 28 ekim 2014. http://www.aznews.az/news/dunya/67210.html

6.Anar: Ortaq türk dilinin yaranması mümkün deyil. 29 fevral 2016.http://oxu.az/society/120124

7.Tofiq Hacıyev. Türkler üçün ortaq ünsiyyet dili. Bakü, Elm ve tehsil, 2014.

8.Ortak Türk dili yeniden gündemde. “Müsavat” gazetesi, 30 Kasım 2011.

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (ALİ ŞİR NEVAİ SALONU) . 10.00-10.15