TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Bahar SAĞIR

Araştırma Görevlisi, Gazi Üniversitesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü

ÖZBEK TÜRKÇESİNDEKİ -ÅK/-YÅK ENKLİTİĞİ ÜZERİNE

Kendisinden önceki unsura fonetik açıdan bağlanarak onu pekiştirme, sınırlama, benzetme, tasdik etme, ayırma ve tahminde bulunma gibi çeşitli yönlerden etkileyen ve bağlandığı yapının anlamını sınırlamayla birlikte bazı durumlarda genişleten yapıya enklitik denilmektedir. Türkiye Türkçesi gramerciliğinde bu yapı için ek-edat, sona gelen edat, sonasığınık, pekiştirici, kuvvetlendirici gibi farklı terimler kullanılmaktadır. Aynı yapı Özbek gramerciliğinde yükleme kavramıyla karşılanmaktadır.

Bu bildiride Eski Türkçede sık kullanıma sahip olan ok/ök pekiştirme edatının Özbek Türkçesindeki uzantısı olan –å®/-yå® yapısı incelenmiştir. Yapının tespitinde tarama için Özbek edebiyatına ait altı eser seçilmiştir. Eserler farklı yıllardan seçilerek incelediğimiz yapının bu yıllar içerisindeki kullanım oranı da saptanmıştır. İnceleme kısmı Eski Türkçe(Orhun-Uygur), Karahanlı, Harezm-Kıpçak, Çağatay, Eski Anadolu şeklinde tarihsel devirlere göre yapılmış, daha sonrasında ekin çağdaş Türk lehçelerinden Çağataycanın halefi konumunda olan Özbekçedeki durumu saptanmıştır. Bununla birlikte incelediğimiz enklitiğin çağdaş lehçelerdeki görünümüne de değinilmiştir. Ekin bu şekilde tarihsel seyri verildikten sonra bahsi geçen dönemlerde kullanım sahasında olan değişiklikler tespit edilmiş ve yine Özbekçedeki kullanım sahasıyla kıyaslama yapılmıştır. En son kısımda ise incelediğimiz yapının hem tarihsel hem de çağdaş dönemdeki işlevleri ve tespit edebildiğimiz kadarıyla bu dönemler arasında ekin işlev farklılıkları vurgulanmıştır.

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (GASPIRALI İSMAİL SALONU). 16.45-17.00