TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof. Bahtiyor KARİMOV

Professör, Doctor of Science (Felsefe),
Turan Akademiyasi akademigi

Ortatürk Dili Vasıtası ile Türkçe’nin Kullanımını Yoğunlaştırmak

Yüzyıllardır Türk dili tek bir kol hâlinde devam edegelmiştir. Önce tek bir dil olan Türkçe, ortaçağda ağızlara bölünmüş olsa da ancak yirminci yüzyılda bağımsız diller derecesindeki farklılıklar meydana gelmiştir. Bu bölünme cereyanında yirminci asrın ilk çeyreğinde canlanan Türk dünyasının birlik hareketi, Stalinist baskılar sonucunda tarumar edilmiştir. Tek bir dil oluşturma yönündeki gayretler durdurulmuştur.

1926 yılında Bakuda Türkolojı konferensıonuda kabul edilen türk dilleri için Lâtin alfabesine dayalı olarak oluşturulan ve birbirlerine yaklaştıran alfabenin yerine, 1938 yılı Kiril alfabesine dayalı Rusça’nın özelliklerine göre hazırlanan her türlü alfabeler Stalinist emri ile kabul ettirilmiştir.

Türk boyları zengin bir kültür ve edebiyata sahiptir. Türk dili, dünyadaki en eski diller arasındadır ve zengin bir tarihe sahiptir. Diğer diller gibi, Türk dilinin de yükseliş ve çöküş dönemleri olmuştur. Büyük düşünür Ali Şir Nevâyî’nin eser verip Türk ülkesini “yekkalem” (tek ve genel yazı dilıne sahip) hâline getirdiği dönem, yükseliş döneminin zirvelerinden biri idi. Yakın tarihî dönemlerde, yükseliş arttığında, cani bir şekilde durdurulur. Yeniden yükseliş döneminin bizim zamanımızda başlaması mümkün; bu hepimize bağlı ve bizim, Türk boylarının gelecekteki aydınlığı için gayret etmeyi; Nevâyî’nin vasiyeti, 1920 yıllardaki fedailerin hatırasına hürmet ve Türk dünyamızın önündeki borcumuz, diye kabul etmemiz gerekir.

Türk dünyasının menfaatı için aşağdaki kavram, nazariye ve tedbirler uygun olacağını sanıyoruz:

Uygarlık birliyi bakımından:

1) Türkizm ve Türk uygarlığını canlandırma kavramını desteklemek;

2) Etnolingvopanizm, demokrasi türkizm ve ortatürkizm nazariyelarını desteklemek[1];

3) Umumaltayçılık nazariyesını desteklemek.

Siyasal bakımdan:

1) Türk devletleri konfederasyonunu (TDK) yapmak (Avropa ittifakı gibi);

2) Şanhay işbirliği teşkilatını genişletmek ve onu Asiya’da güvenlik ve işbirliği teşkilatına dönüştürmek (Avropa güvenlik ve işbirliği teşkilatı gibi).

Ekonomik bakımdan:

1) TDK kapsamında Türk ekonomik ittifağını yapmak;

2) İnsanın gelişmesı nazariyesını desteklemek.

Millî konu bakımından:

1) Milletin oykumenik nazariyesını desteklemek[2];

2) Uluslararası hoşgörülük (tolerantlık) kavramını desteklemek.

Medeniyet bakımından:

1) Ortatürk dili esasında umumtürk medeniyetini yaratmak;

2) Medeniyetlerarası diyalog ve hoşgörülük kavramını desteklemek.

Askerî sorunlar ve güvenlik bakımından:

1) TDK çevresinde askerî koruma ittifağını yapmak;

2) Iran çekirdek potansiyeli ortaya çıktıktan sonra Turan çekirdekli devletler kuşatmasinde kaldığının TDK’ya tehlikesini çukur öğrenmek ve TDK’nun koruma potansiyelına ait bu tehlikeye münasip tedbirler becermek.

Dini bakımdan:

1) Vicdan ve dini itikat özgürlüğü kavramlarını desteklemek;

2) Dinlerarası hoşgörlülük kavramlarını desteklemek.

Tarih bakımından:

1) Bütün dünya tarihinin ve Türk dünyası tarihinin koordine etilen nazariyesını yapmak;

2) Türk uygurluğunun Şümer uygurluğu ile tarihi ilişki nazariyesını geliştirmek.

Fen bakımından:

1) Her türk devletinde Türk dünyası araştırma merkezini yaparak;

2) Türk dünyası araştırma merkezlerini Uluslararası Türk dünyası akademisine birleştirmek.

İnformasyon ve dıl bakımdan:

1) TDK etkinlikleri esasında Türk dünyasının yegâne informasyon sistemini yaratmak.

Türk dünyasının yegâne informasyon sistemini yaratmak ve Ortatürk dili vasıtası ile türkçenin kullanımını yoğunlaştırmak meselelerini daha geniş tahlil edeceğiz.

Ortatürkçe’nin bu yolda hizmet etme imkânları son derece geniştir. İşe başlamak için Ortatürkçe’yi oluşturmak üzere, uluslararası bir araştırma enstitüsünü kurmak amacımıza uygun düşer. Bu merkezin her bir Türk devletinde şubeleri bulunacak, onların işlerini takip edecektir.

Ortatürkçe günümüzdeki ve geçmişteki Türkçe’nin kollarının hepsine yakın olacaktır. Bu dil, Türk boyları için kardeşçe ancak tarafsız, hiçbir Türk boyuna ayrıcalıklar vermeyecek uluslararası bir konuşma dili olmalıdır. Aynı şekilde o, bütün Türk dünyası için önemli olan fen-teknik alanlarındaki değişim, edebî ve diğer kültürel değerlerin değişim dili seviyesine sahip olmalıdır.

Her bir Türk boyunun temsilcileri kendi ana dilini bilmek ve onu kendi yurdunda kullanmakla beraber ilâve olarak kardeş ve yakın Ortatürkçe’yi zorlanmadan çabuk ve kolayca öğrenecektir.

Gelecekte Ortatürkçe her bir Türk dilini, dünyanın büyük dillerinin etkisi ile kendi özelliklerini kaybetmesinden koruyacaktır. Bütün Türk dillerinin zenginliğinden faydalanan Ortatürkçe, her yönü ile gelişmiş olan dünya dilleri ile boy ölçüşebilen gelişmiş bir dil olarak Türk dünyasının daha da yükselmesinde yardımcı olacaktır.

Ortadil sayesinde yakın milletleri kaynaştırmak, dünyadaki pek çok bölge için de faydalı olacaktır. Bu yöntemin faydalarım şöyle sıralayabiliriz:

1.Hiçbir etnik ortaklığın dili olmaması dolayısıyla, onların hiç birisine üstünlük veya ayrıcalıklar vermez, yani dilden faydalanma bakımından eşitliği bozmaz ve böylelikle de dil siyaseti yüzünden düşmanlıklar çıkartmaz.

2.Etnoslar üzerine kurulan ortadil özel olarak okutulmasa da üzerine bina edildiği dilleri konuşanlara belli derecede anlaşılır olacaktır.

3. Millî devletler federasyonu ya da konfederasyonu olarak birleşen devletlerde bir milletin dilini federasyon (konfederasyon) genelinde resmî dil şeklinde kabul ettirmedeki tutarsızlığı ve bu tutarsızlıktan doğacak anlaşmazlıkları ortadan kaldıracaktır.

Küreselleşme esnasında çok diller kaybolmak üzere şununla birlikte bir kaç Türk dilleri de kaybolmak üzere.

Türk dilleri yoğun kullanılan bölgelerin 60% de Türk dilleri kaybolmaktadır (Doğu Türkistan, Saha-Yakut Cümhüriyeti, Hakas Cümhüriyeti, Dağlı Altay Cümhüriyeti, Sıbır Tatarlarının yerleri, Dolganlar yerleri, Noğay Tatarlarının yerleri vs.)

Yeni bağımsız olan Türk milletleri kendi dillerini Devlet dili olarak yükselmesini sağlamak mücadelesindedirler. Türk milletleri küreselleşme sırasında kendi dillerine ekleyerek yine İngliz, Rus ve Fars ya da Çin dilini öğrenmek için kendi güçlerini harcamaktadırlar ve başka Türk dillerini şu sırada Türkiye Türkçesini da oğrenmek için zamanları kalmamaktadır.

Aynı zamanda küreselleşme sırasında uluslararası iletişim için genellikle İngliz dili önde geliyor sonrada bir kaç uluslararası diller (Rus, Fransız, İspanyol, Arab, Çin) kullanılmakta. Başka millet dilleri bunlardan da az kullanılıyor. Türk dillerin kullanılması çok nadirdir.

Küreselleşme sırasında uluslararası iletişim için Türk dillernin kullanımını yoğunlaştırmak için alttagelen çalışmalar öngörülüyor:

Ortatürk dilini oluşturulmasında Türk dilini uluslararası dil, jihan dili derecesine yükselmesi[3]

Türk dillerin Latin alfabesi esasındaki koordinasyonlanan ve ünifikasyonlanan alfabeleri dizisini oluşturmak[4]. Turk devletleri arasındaki eşıt haklara sahıb olduğu anlaşma esasında oluşturulan uluslar arası komissyon böyle alfabeler dizisi yapması gerekir ve her bir Türk dilli devlet bu diziyi kabul ettiği hakkındaki anlaşmayı ımzaladığından sonra o onaylanmış duruma gelmesi gerekir.

Bilgilerin esas alanlarına göre Türk dillerin koordinasyonlanan terminolojik sistemlerini oluşturmak[5]. Türk dünyasının genel informasyon alanı oluşmasına yardım ederdi. Yoksa bu diller bir birinden uzaklaşır ve Türk dillerinin birliği kaybedilecek.

Bir alfabede yazılan metnin başka bir alfabeye çevirilmesini otomatik yapılması. Böyle bilgisayar proğramları yapılması zor değil, ama onlar büyük zaman kaybını engellemeye imkan verirler.

Bir Türk dillinden başka bir Türk diline tercümeyi bir yazılım aracılığıyla otomatık yapılması.

Turk dillerinin yakınlığından yararlanarak, bu dillerin ortasında otomatik tercüme yapma bilgisayar proğramlarını yapılması mümkün. Ortatürk diline yapılacak tercüme etme proğramları ve tercümeler özellikle büyük değer kazanır. Bu dilden jihan dillerine bilgisayar tercüme proğramları yapılması uygundur. Böyle otomatik tercümeden sonra metnin çoğu yerinde anlamsızlıklar bulunacaktır. Onların iki metni anlamını doğru anlaya bilen insan okuduğu zaman düzeltebilir. Ama böyle düzeltmeler yapmadanda insan metnin anlamını esas olarak anlayabilir. Yani böyle otomatik tercümeler kendi vazifesını yapmış olur. Kazanç zamanın şu cephelerde ekonomi edilmesi: 1) diğer Türk dili kelimeleri ve gramatiği normları ezberlemeye sarf edilecek zaman tasarruf edilir; 2) bilgisayarda metni yazmak için sarflanması lazim olan zaman tasarruf edilir. Türk dilleri arasındaki otomatik tercüme proğramları ve ortatürk dili oluşturulması her bir Türk dilli şahıs için tüm Türk medeniyeti çerçevesindeki informasyondan çabukça yararlanmasına ımkan verecekti. Ortatürk dili dünya kullandığı milletler arası diller sırasına girmesiyle bu dildeki informasyon içeriği tüm insaniyet değerine ulaştırıla bilinir.

Internette türk dillerindeki resürslerini yoğunlaştırmak.

Gerçi sömürgecilik sistemi zayıflamış olsa da eski sömürgeler önceki metropolleri ile aslında ekonomik, kültürel ve bilimsel yönlerden bağlantılıdır. Böyle bir durum eski metropol dilini devlet dili olarak kabul etmeye zorlar. Ortadil eski sömürgecilerinin dilini ortak anlaşma dili olarak kabul etme meselesini ortadan kaldırır ve böylelikle kültür ve iletişim alanında eski metropole bağlılığı azaltır. Millet diğer milletlerle rahatça konuşarak onlarla işbirliği içerisinde genel amaçlara yönlendirilen faaliyetleri sonucunda diğer milletlerle yakınlaşır; aksi hâlde yakınlaşamaz, uzaklaşır. Günümüzde yeniden şekillenmekte olan Türk boylarının sadece kendi özgür iradeleriyle, zorlanmadan, her geçen gün yakınlaşması mümkündür. Çünkü, bizim Ortak Türkçemizi, kültürümüzü, maneviyatımızı, dünyamızı geliştirmek gibi birçok temel maksadımız ve parlak bir geleceğimiz vardır.

Dipnotlar

[1] ??????? ?.?., ??????? ?.?. ???????? ????. ?.: ??????, 1992; Karimov B.R., Moutaloff Sh.Sh. Averaged languages: an attempt to solve the world language problem.Tashkent, 1993; B.Kerimov, Ş.Mutalov. ‘Ortak Türkçe’ // Bilig. Bilim ve Kültür Dergisi. Sayı 3 – Güz – 1996 sayfa:190-195; Karimov B.R. Millat, inson va til: taraqqiyot muammolari. Qarshi, 2003; Karimov B.R., Mutalov Sh.Sh. Averaged languages: an attempt to solve the world language problem. Tashkent, 2008; ??????? ?.?., ??????? ?.?. ??????????? ?????: ??????? ??????? ??????? ???????? ????????. ???????, 2008.

[2] Karimov B.R. Millat, inson va til: taraqqiyot muammolari. Qarshi, 2003.

[3] B.Kerimov, Ş.Mutalov. ‘Ortak Türkçe’ // Bilig. Bilim ve Kültür Dergisi. Sayı 3 – Güz – 1996 sayfa:190-195; Mutalov Sh.Sh. Averaged languages: an attempt to solve the world language problem.Tashkent, 2008.

[4] Karimov B.R. Millat, inson va til: taraqqiyot muammolari. Qarshi, 2003, 49-50-bet.

[5] Ayni yerde.

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (AHMET BAYTURSUNOĞLU SALONU) . 09.00-09.15