TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Prof.Dr.Ebülfez Amanoğlu

Azerbaycan Bilimler Akademisi
Nahçıvan Dil ve Edebiyat Enstitusu Başkanı

Ortak Türkçeye giden yol: Azerbaycan ve Türkiye Türkçesinde söz varlığı bakımından karşılıklı etkileşim

XX yy. başlarında Azerbaycanda ortak Türkçe kullanımı ile ilgili girişimler olmuştur. Hatta Azerbaycan ve Anadolu Türkçesi çok yaklaşmış, ortak türkçe 1930`lu yıllara kadar uygulanmıştır. Şair ve oyun yazarı Hüseyin Cavit bu ortak türkçenin Azerbaycanda en güzel örneklerini yaratmıştır. Azerbaycan Cumhuriyeti ikinci bağımsızlığına kavuştuktan sonra bu istikamette çalışmalara yeniden hız verilmiştir.Artık Azerbaycanda bu çalışmalar çok geniş çapta yürütlükmektedir.Şimdi Azerbaycan basınında aydınlar tarafından liselerde ortak Türkçe iletişim dilinin okutulması konusunda teklifler ileri sürülmektedir.Şunu da belirtelim ki,özellikle XX. yüzyılın 70`li yıllarından başlayarak dilmizin gelişmesine,onun resmi dil fonksyonunun uygulanmasına devlet düzeyinde münbit ortam sağlanmaktadır. Ortak Türkçenin geliştirilmesi de gündeme gelmiştir. Bu dikkatın sonucu olarak dilimizde alıntı kelimelerin Türksoylu sözcüklerin aracılığı ile karşılanması çalışması hız kazanmıştır.Bu çalışmalarda özellikle Türkiyedeki Atatürkün başlattığı Öztürkçe herakatı Azerbaycan dilbilimcileri,aydınları için örnek teşkil etmiştir. Tür?iyede fa?liyyet gösteren ulu önder Atatürkün kurduğu Tür? Dil Kurumu bu alanda önemli mesafe katetmiştir.Mesela, bu kurum Tür? dilinin kelime hazinesine, söz varlığına d?hil ?l?n sözcükleri toplam 617 bine ulaştırmış ve ç?k mükemmel sözlük şeklinde kamuoyunun hizmetine sunmuştur.

Bu örnekten yola çıkarak Türkiye Türkçesinin etkisi ile bu türlü sözcüklerin bir kısmı bizim konuşmamızda da kullanıma girmiştir .Mesela,müdafaa etmek –desteklemek,veziyyet- durum,şerait-ortam,menbe-kaynak,istifade etmek- kullanmak,faydalanmaq-yararlanmak ve s.

Dilimizde?i ?lınm? sözlerin Tür?kökenli k?rşılıkl?rının tesbit edilmesi ve bu istik?mette araştırmalar yapılması dili zenginleştdirmeyin ve temizlemeyin b?şlıc? y?ludur. Bu b?kımd?n Tür? dilinde k?rşılığı ?l?n, anlamı kolayca ?nl?şıl?n Tür?kökenli sözleri devriyeye sokmalıyız. Mesela, dilimizde b?z?, bibli?gr?fiy?, dubly?j, m??sim?l gibi ?lıntı sözlerin yanısıra, temel, k?yn?k, k?yn?kç?, seslendirme, çok yü?se? sözleri de kullanılmaktadır. Basında, ?firde, edebi dilimizde man?sı hepimiz için anlaşılan, dile y?tımlı,özgün ?elimeleri kullanırsak kötümü olur?

Bu gün ?zerb?yc?n Türkçesinde ?f?rizm-özd?yiş, dift?ng-k?ş?s?it ve y? e?iz ünlü, di?te-y?zdırım, di?l??t?l?giy?-lehce bilimi, fil?l?g-dilbilimci, ?m?nim-sesd?ş, ??lligr?fiy?-güzel y?zı sanatı ve s. bu gibi t?rimler kullanılmaktadır. ?nl?r şimdi?i neslin kelime hazinesinde ve bütünlü?te dilimizde vatand?şlık hukuku k?z?nmış sözlerdir. ?nl?rd?n ç?k g?niş şe?ilde istif?de ?diyoruz. ?m? biz bu ihtis?s sözlerinin yanısıra, ?nun ?n? dilimizde ?nl?şıl?n, der? ?dilen tür?kökenli k?rşılıkl?rınd?n d? tedricle istif?de ?tmeliyi? ?i, gelece? nesiller ?nd?n baba m?lı gibi, gürurla, iftiharla istif?de ?de bilsinler.

Dilimizde sık-sık istif?de ?tdiyimiz did??ti?-öyredici, b?s??tb?l-sebet t?pu, b??s-yumruk ?yunu, brifing-bilgilendirme, buld?z?r-y?ldüzler, ??s??v?t?r-k?z?r?t?r, g?r?nti-güvence, ??sm?n?vt-uz?y ?d?mı, m?tr?l?g-h?v? tahminçisi, m?d?rnizm-ç?ğd?şlık, ?rijin?l-özgun, pr?t?z-t??m?, r???t-vur?c, r??list-g?rçe?çi, sp?ns?r-deste?leyici, st?nd?rt-ölçünlü, ş?u-gösteri, urb?nizm-şeherçili?, ??mpyut?r-bilgis?y?r ve s. gibi t?rimlerin y?ri geldi?ce eşanlamlı k?rışılıkl?rd?n d? istif?de ?tme? l?zımdır ?i, ?nl?r dilimizde?i sözler sır?sın? geçebilsinler, işle?li? dereceleri ?rtsın, vatand?şlık hükuku k?z?nsınl?r.

Anahtar Kelimeler:

Azerbaycan Türkçesi, Kelime Hazinesi, Türkçe karşılık, türkoloji,Türk Dil Kurumu, alıntı kelime, kullanım alanı

Tarih/Yer:

13.11.2017.  (ALİ ŞİR NEVAİ SALONU) . 13.30-13.45