TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Dr. Elmira KALJANOVA

Gumilev Avrasya Üniversitesi
Türkoloji Bölümü
Öğretim üyesi
Astana/Kazakistan

Kazakistan’da Bağımsızlık Döneminde Yürütülen Terminoloji Çalışmaları, Terimleri Kazakçalaştırma ve Yeni Terimler Oluşturma Süreci Üzerine

Kazakistan’da Kazakça kelimeleri terimleştirme süreci 1910 yılından sonra başlar. Bu yıllarda ülkede vasıflı millî kadrolar oluşup eğitim ve bilimi Kazakça geliştirmenin temeli atılır. Dolaysıyla pek çok bilim alanında Kazakça ders kitaplarının hazırlanması ve başka dillerden Kazakçaya çevirilmesi sırasında Kazakça terimlere ihtiyaç ortaya çıkar. Bu ihtiyacı karşılama görevini de dönemin ders kitapları ile yardımcı araçları hazırlayan aydınlar üstlenir. Somut çalışmaların neticesine 1933 yılında Kazak Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Teknik Terminoloji Komisyonu (daha sonra Komitesi) kurulup 1935 yılının Mayıs ayında düzenlenen bir kurultayda profesör K. Jubanov tarafından sunulan Kazak terminolojisinin yeni prensipleri onaylanır. Ancak 1937-1938 yıllarında başta Ahmet Baytursınulı olmak üzere terminoloji ile ilgilenen aydınların rejim tarafından yok edilmesi, 1940-1950 yılları arasında dikkatlerin İkinci Dünya Savaşına çevirilmesi ilgili çalışmaların yavaşlamasına neden olur. 50’li yıllarda ise bilimsel, sosyal ve kültürel yaşama önem verilmeye başlaması ile birlikte terminoloji oluşturma ve geliştirme çalışmaları hız kazanır. Bunun yanı sıra bağımsızlığa kadar devam eden bu dönemdeki çalışmalar terminolojinin millî niteliğini arttırmadan ziyade Sovyet ülkeleri halklarına ortak terimler oluşturmaya hizmet etmiştir.

1991 yılında Sovyetler Birliğinin dağılması, Kazakistan’ın bağımsızlığına kavuşması ve Kazakçanın devlet dili statüsünü kazanmasından sonra özellikle Rusça ve Rusça aracılığıyla geçen Batı kökenli yabancı terimlerin Kazakçalaştırılması, yeni terimlerin oluşturulması süreci başlar, Kazakistan Cumhuriyeti Hükümeti nezdinde Ulusal Terminoloji Komisyonu kurulur. Terminoloji alanında yapılan çalışmaların neticesinde 1999-2000 yıllarında Kazak dili tarihinde ilk defa değişik bilim alanlarını kapsayan ve her cildinde 4500-5000 kadar terim bulunduran 31 ciltli terimler sözlüğü serisi yayımlanır. 2014 yılında yayımlanan terim sözlüklerinin her cildi ise 8000-14000 arası terim bulundurur. 2011 yılında da bu yöndeki çalışmaları sistemleştirmek,  terimlere daha hızlı erişimi sağlamak amacıyla “termincom.kz” sitesi hizmeti sunulur. Söz konusu sitede verilen bilgilere göre Ulusal Terminoloji Komisyonunca 79, 1993 yılında 48, 1995 yılında 487, 1997 yılında 2, 1998 yılında 375, 1999 yılında 380, 2000 yılında 113, 2002 yılında 103, 2003 yılında 1009, 2004 yılında 507, 2005 yılında 816, 2006 yılında 2099, 2007 yılında 275, 2008 yılında 61, 2009 yılında 22, 2010 yılında 113, 2011 yılında 49, 2013 yılında 341, 2014 yılında 164, 2015 yılında 3042, 2016 yılında 3149, 2017 yılının başından bugüne kadar 107 terim onaylanmıştır.

Tarih/Yer:

15.11.2017.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 10.00-10.15