TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER KURULTAYI

Hakkında Program Bildiri ÖzetleriSonuç Bildirisi Arama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Emine ATMACA

Yrd. Doç. Dr. Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü

LİTVANYA’DA İKİ TÜRK BOYU: TATAR VE KARAİM TÜRKLERİ

Kırım Tatar ve Karaim Türkleri, 1319 yılında bir Cermen-Roman din tarikatı olan Töton Şövalyeleri ile olan savaşta Gediminas (1275-1341) ordusunun ön safhalarında yer almışlar ve büyük başarılara imza atmışlardır. Bu başarılar neticesinde Kırım Tatar ve Karaim Türklerini, Litvanya’nın büyük dükleri Gediminas, Kestutis ve Algirdas askerlik hizmeti için Litvanya Büyük Prensliği’ne davet etmişlerdir. Kırım Tatar ve Karaim Türkleri, Litvanya’ya özellikle Büyük Knez Vytautas’ın (~Witold) (1392–1430) tahtta bulunduğu dönemde yani; XIV. yüzyılda yerleşmeye başlamışlardır. Vytautas’ın hükümdarlığı döneminde Altın Orda (~ Altın Ordu) Devleti (1227-1502) ve Giray soyundan gelen Kırım hanlarıyla çok yakın ilişkiler kurulmuştur. XIV. yüzyılın başlarında başlayan ve Altın Orda Devleti’nin dağılmasından sonra hız kazanan bu göçler, yaklaşık XVII. yüzyıla kadar aralıklı olarak kesintisiz devam etmiştir.

Kırım’dan Litvanya’ya göç eden Kırım Tatar ve Karaim Türkleri, önceleri Çağatay Türkçesini bilmekteydiler. Altın Orda Devleti’nde alt tabakada yer alan bazı Türk boyları kendi Türkçelerini de konuşuyorlardı. Kırım-Tatar Türkleri, Litvanya topraklarına XIV. yüzyılda yerleştikten sonra çeşitli sebepler yüzünden hem Çağatay hem de Tatar Türkçesini unutmuşlardır. Buna karşılık kökenlerinin Türklerin Hazar boyuna dayandığı düşünülen Karaim Türkleri ise dillerini muhafaza etmişler ve gelecek nesillere aktarmışlardır.

Bu bildiride, ilkin Litvanya Tatar Türklerinin dillerini kaybetmelerinin sebepleri, buna karşılık Karaim Türklerinin pek çoğunun bugün dahi dillerini muhafaza etmelerinin sebepleri üzerinde durulacaktır. Sonrasında, çoğunlukla Nemezis, Keturiasdesimt Totoriu ve Trakai’de yaşayan bu iki Türk soylu gruba Türkiye Türkçesi öğretimindeki nihaî hedeflerin ve Türk birliği şuurunu uyandırıp güçlendirmeye hizmet etmesi için Türkçe öğretiminde yapılması gereken faaliyetlerin neler olması gerektiği üzerinde durulacak ve bu konuda detaylı bilgiler verilecektir.

Anahtar Kelimeler:

Litvanya, Tatar Türkleri, Karaim Türkleri, Nemezis, Trakai

Tarih/Yer:

14.11.2017.  (BİLGE KAĞAN SALONU) . 11.30-11.45